25 juli 2018

Opinie: Griekse feta, Elzasser zuurkool: de strijd om namen van lekkernijen kan handelsverdragen torpederen

Feta kaas in een salade

Europa wil de namen van "onze" voedingsspecialiteiten wereldwijd beschermen, maar krijgt daardoor soms het deksel op de neus, betoogt econoom Martijn Huysmans. Producenten hopen op extra omzet door geografisch beschermde namen - Griekse feta, Goudse kaas, Elzasser zuurkool - maar het getouwtrek om de namen torpedeert soms hele handelsverdragen. Australië heeft er geen trek in, en sinds juli onderhandelt de EU met dat land en Nieuw-Zeeland over een vrijhandelsakkoord.  

Zuurkool en varkenspoten

"Elzasser zuurkool is sinds kort een Europees beschermde geografische aanduiding. Ze vervoegt daarmee de rangen van de Gouda Holland. Nu maar hopen dat de Elzasser zuurkool geen indigestie veroorzaakt tijdens de vrijhandelsonderhandelingen met Australië", aldus econoom Martijn Huysmans, gespecialiseerd in handelsverdagen. Hij voegt eraan toe dat het soms ook andersom geldt. "De nieuwe regering in Italië wil het handelsverdrag CETA met Canada niet raticiferen, wegens onvoldoende bescherming voor de Italiaanse voedingsspecialiteiten." Nederland heeft het ook nog niet geratificeerd en denkt er nog over na. 

"Op 3 juli kondigde de Europese Commissie de bescherming aan van de Elzasser zuurkool (choucroute d’Alsace). Die naam mag nu enkel gebruikt worden door producenten uit de Elzas. Net zoals voor Gouda Holland geldt deze bescherming in beginsel echter alleen maar op de Europese markt. Bescherming buiten Europa moet bereikt worden via bilaterale verdragen."

Land voor land moet de Europese Unie onderhandelen voor zo'n geografisch beschermde naam. Dat maakt 't spannend.
Docent Economie van de Welvaartstaat, Universiteit Utrecht

"Tot op heden is de EU er via vrijhandelsakkoorden vrij goed in geslaagd om landen zoals Zuid-Korea lijsten van geografische aanduidingen te laten erkennen. Zelfs de Zampone Modena, een gevulde varkenspoot, werd al in tien recente vrijhandelsverdragen opgenomen. Onlangs nog toonden de Canadezen zich bereid om deze delicatesse op te nemen in CETA."

Onderhandelingen met Australië

"Op 1 juli vatte de EU de onderhandelingen aan voor vrijhandelsakkoorden met Australië en Nieuw-Zeeland. Dit wordt voor de Elzasser zuurkool een belangrijke eerste test qua bescherming buiten de EU. Ook voor de Gouda Holland, die al in vier vrijhandelsakkoorden werd opgenomen, wordt het opnieuw spannend."

"Maar goed, als het in Canada lukte, waarom dan in Australië niet? Wel, de Australiërs lusten misschien helemaal geen Europees beschermde zuurkool en varkenspoten. Om dat in te zien moeten we even terug naar onderhandelingen binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Wat de EU nu land per land probeert, mislukte voordien in het kader van de WTO. In 2001 begon bij de WTO de Doha-ronde. Die onderhandelingsronde is officieel nog bezig, maar zit eigenlijk al jaren in het slop. Een van de redenen is dat de EU er tevergeefs op stond al haar geografische aanduidingen door de hele WTO te laten erkennen. Wie was daar dan zo tegen? Juist ja: Australië onder andere."

Het concept 'terroir' wordt vaak weggelachen. Zijn ingrediënten en productieproces niet belangrijker dan de exacte productieplaats?
Docent Economie van de Welvaartstaat, Universiteit Utrecht

De oorlog om terroir

"Wereldwijd is Australië na de Verenigde Staten misschien wel het meest gekant tegen het principe van beschermde geografische aanduidingen. Volgens hen draait het gewoon om protectionisme door de EU. Het opnemen van geografische aanduidingen was dan ook een belangrijk struikelblok voor TTIP, het vrijhandelsakkoord dat de EU en de VS tot de komst van Trump onderhandelden."

"Tim Josling, professor op Stanford en expert in de materie, noemt dit ‘de oorlog om terroir’. Met terroir  bedoelen de Fransen het verband tussen plaats van productie enerzijds, en smaak en kwaliteit anderzijds. In de nieuwe wereld wordt het concept terroir over het algemeen weggelachen. Zijn de ingrediënten en het productieproces dan niet belangrijker dan de exacte productieplaats?"

Het risico op een nee

"Hoewel de inzet van het conflict niet zo groot lijkt als het gaat over Elzasser zuurkool, zijn er andere producten die bij onderhandelingen typisch meer protest veroorzaken. Zo waren er bijvoorbeeld veel Canadese zuivelbedrijven die hun kaas verkochten als Feta. De EU wilde echter dat Canada Feta erkende als een Grieks product. Uiteindelijk kwam het tot een compromis, waarbij enkel bestaande Canadese producenten de naam Feta nog mogen gebruiken. Dit tot groot protest van de Grieken, die dreigden CETA niet te ratificeren."

"Ook buiten de Elzasser zuurkool worden het dus nog spannend in Australië. De Europese Commissie, die de onderhandelingen voert in naam van de EU, zit tussen twee vuren. Als ze teveel bescherming eist van geografische aanduidingen, zullen de Australiërs afknappen. Maar eist ze te weinig, dan riskeert ze dat boze lidstaten een eventueel akkoord achteraf torpederen door het niet te ratificeren. Laten we hopen dat de Commissie een compromis kan vinden dat voor iedereen verteerbaar blijft."
 

Martijn Huysmans is universitair docent Economie van de Welvaartstaat aan de Universiteit Utrecht. Hij is verbonden aan het strategische onderzoeksthema Institutions for Open Societies.

Hij promoveerde aan de KU Leuven met onderzoek op het raakvlak van Europese politiek en economie.

m.huysmans@uu.nl

+32476 84 54 40