Open Competitie ENW-M-beurzen voor Tuncay Baubec, Pieter Belmans en Hanneke Vlaming

In de laatste ronde van het NWO Open Competitie ENW-M-programma zijn twintig beurzen voor onderzoeksprojecten toegekend. Drie daarvan gingen naar onderzoekers van de Faculteit Bètawetenschappen van de Universiteit Utrecht. Met deze subsidies kunnen Hanneke Vlaming, Tuncay Baubec en Pieter Belmans nieuwe methoden ontwikkelen en hun onderzoek verder verdiepen.

Prof. Tuncay Baubec

Het ontrafelen van genregulatiespecificiteit met induceerbare synthetische transcriptiefactoren

Hoewel alle cellen in een organisme hetzelfde DNA bevatten, verschillen ze in functie en gedrag. Dat komt doordat per celtype andere genen actief zijn. Transcriptiefactoren en cofactoren spelen daarbij een rol, maar het is nog onvoldoende bekend hoe die gezamenlijk bepalen welk gen wanneer wordt aangezet.

Tuncay Baubec gaat in dit project onderzoeken hoe de context van een gen, zoals zijn plek in het genoom, de werking van cofactoren beïnvloedt. Deze inzichten dragen bij aan een beter begrip van celidentiteit en kunnen op termijn relevant zijn voor de behandeling van ziekten zoals kanker, waarbij genregulatie ontregeld raakt.

Met deze subsidie kunnen we een groot aantal synthetische transcriptiefactoren onderzoeken en leren hoe de natuur de genactiviteit reguleert

Dr. Pieter Belmans & dr. Andreas Krug (Leibniz Universität Hannover)

De vorm van een classificatie

Wiskundigen houden ervan om allerlei objecten, zoals vormen, figuren of abstracte structuren, in groepen in te delen. Deze objecten hebben allerlei parameters en als veel van die parameters continu veranderen, gebruiken wiskundigen een moduliruimte als een soort kaart of model om die indeling bij te houden en te bestuderen. Elk punt op die kaart staat voor één specifiek object, en de vorm van de kaart zelf geeft inzicht in hoe de verschillende objecten zich tot elkaar verhouden.

In dit project gaan wiskundigen Pieter Belmans van de Universiteit Utrecht en Andreas Krug van de Leibniz Universität Hannover bestaande moduliruimtes uitbreiden door twee nieuwe soorten objecten toe te voegen: kwantumoppervlakken, die eigenschappen vertonen die lijken op die uit de kwantumfysica, en krommen met extra symmetrieën. Die laatste verwijzen naar lijnen of krommen die extra patronen of regelmatigheden hebben. Deze nieuwe objecten onderzoeken de wetenschappers vervolgens met moderne technieken uit de categorie‑ en representatietheorie, vakgebieden die wiskundigen helpen complexe structuren op een overzichtelijke manier te analyseren.

Uiteindelijk zorgt dit project ervoor dat we meer soorten wiskundige objecten beter kunnen plaatsen en begrijpen. Dat is van belang voor de verdere ontwikkeling van het vakgebied en alle toepassingen die daarmee samenhangen op het gebied van wetenschap en technologie.

Ik ben erg enthousiast over hoe we met dit project expertise uit algebraïsche meetkunde, representatietheorie, en categorietheorie combineren om fundamentele vragen rond de vorm van moduliruimten te bestuderen

Dr. Hanneke Vlaming

Transcriptie op een kruispunt: hoe eiwitten vroege terminatie reguleren

In elke cel moet de productie van RNA precies goed verlopen. Dat proces, transcriptie, moet niet te vroeg stoppen, maar ook niet te lang doorgaan. Toch gebeurt vroege terminatie verrassend vaak. Hanneke Vlaming onderzoekt welke eiwitten bepalen of transcriptie voortijdig wordt afgebroken, en welke rol die eiwitten spelen bij het reguleren van genexpressie.

Door systematisch duizenden eiwitten te vergelijken op hun effect op RNA-productie, wil ze nieuwe regulatoren identificeren en begrijpen hoe ze werken. Die kennis kan op termijn bijdragen aan beter begrip van effect van die regulatoren op de menselijke gezondheid.

Ik ben heel blij dat we nu systematisch kunnen bepalen welke eiwitten het effect reguleren of vroege transcriptieterminatie plaatsvindt. Dit zal zorgen voor een doorbraak in het begrip van deze belangrijke, maar beperkt begrepen stap in genregulatie