Onderzoeksrapport over misbruik binnen gemeenschap Jehova’s getuigen blijft openbaar, ook na hoger beroep

In 2019 deed een interdisciplinair onderzoeksteam van de Universiteit Utrecht onder leiding van hoogleraar Kees van den Bos onderzoek naar ervaringen rondom seksueel misbruik onder Jehova’s getuigen. Op verzoek van het WODC en Ministerie van Justitie en Veiligheid, en naar aanleiding van een Tweede Kamer motie, gingen de onderzoekers onderliggende patronen na van misbruik en de afhandeling ervan binnen de gemeenschap van Jehova’s getuigen. Hoewel het bestuur hun gemeenschap in eerste instantie opriep tot medewerking, stelde het na verschijning van het rapport een kort geding en later ook hoger beroep in tegen publicatie ervan. Deze week werd bekend dat het bestuur van de Jehova’s getuigen dit hoger beroep heeft verloren. Het rapport blijft daarom openbaar. 

Eind 2019 rondde het team hun onafhankelijk onderzoek af. De onderzoekers hielden patronen, regels, gebruiken en structuren van de gemeenschap van Jehova’s getuigen in Nederland tegen het licht en onderzochten welke invloed die mogelijk hebben op de omgang met (vermeend) misbruik en de aangiftebereidheid. Ze maakten daarbij gebruik van de ervaringen van (ex-)Jehova’s getuigen met seksueel misbruik die binnenkwamen via een elektronisch contactpunt. Ook werd onder meer gesproken met enkele slachtoffers en hun naasten, het bestuur van de stichting Reclaimed Voices - die zich inzet voor de slachtoffers van seksueel misbruik onder Jehova’s getuigen - en bestuursleden van de gemeenschap in Nederland en de VS.

Uit de ervaringen en gesprekken bleek dat (vermeende) slachtoffers zich onvoldoende erkend en ondersteund voelen. Dit lijkt met name voort te komen uit de manier waarop met meldingen van misbruik wordt omgegaan.

Kort geding en hoger beroep leiden niet tot publicatieverbod.

Bezwaar vanuit de gemeenschap

In eerste instantie verleende het bestuur van de Nederlandse Jehova’s getuigen hun medewerking aan het onderzoek. Na verschijning van het rapport eiste het bestuur via een kort geding echter een publicatieverbod en rectificatie van de onderzoeksresultaten. Begin 2020 sprak een rechter zich uit over het rapport en werden de door het bestuur ingebrachte argumenten weerlegd. Die rechterlijke uitspraak is na te lezen op Rechtspraak.nl. Het WODC besloot na de uitspraak in het kort geding tot openbaarmaking en het rapport werd vervolgens aan de Tweede Kamer gestuurd en gepubliceerd op de websites van de rijksoverheid en WODC. Nu het bezwaar vanuit de gemeenschap ook in hoger beroep is afgewezen, blijft het rapport op die plekken openbaar en voor iedereen in te zien.

Belangrijke inzichten voor open en veilige samenleving

Onderzoeksleider Kees van den Bos legt uit waarom die openbaarheid van belang is binnen een democratische rechtsstaat. ‘Het rapport volgt uit gedegen, genuanceerd wetenschappelijk onderzoek en is getoetst door een wetenschappelijke begeleidingscommissie. De uitkomsten tonen dat de gerapporteerde problematiek om een concrete oplossing vraagt voor deze geloofsgemeenschap.’

Tegelijkertijd kunnen de inzichten helpen om soortgelijke omstandigheden in andere contexten beter te duiden en zo te werken aan een goede aanpak. Van den Bos: ’Zoals we in ons rapport opmerken, zullen veel van de mechanismen die ten grondslag liggen aan dergelijke ervaringen en de afhandeling ervan, waarschijnlijk ook gelden voor andere onderdelen van de samenleving. Alle organisaties die te maken hebben met - vermeende - misbruikslachtoffers hebben een verantwoordelijkheid om goed om te gaan met deze personen en hun meldingen.’

Alle organisaties die te maken hebben met – vermeende - misbruikslachtoffers hebben een verantwoordelijkheid om goed om te gaan met deze personen en hun meldingen.’

Onderzoeksleider prof. dr. Kees van den Bos

‘De democratische rechtsstaat is er voor iedereen, juist ook voor religieuze minderheden; maar tevens voor slachtoffers van misbruik.’ De betrokken onderzoekers hopen dat het rapport binnen afzienbare tijd behandeld zal worden door de Tweede Kamer.

Lees meer over het onderzoek