20 maart 2017

Onderzoek naar wisselwerking tussen rechter en staatsinstellingen

Buste in de Statenpassage in het Tweede Kamergebouw

Professoren van het expertisegebied (onderzoek) Institutions for Open Societies (Eddy Bauw, Mark Bovens, Janneke Gerards en Mirko Noordegraaf)  hebben een grote subsidie toegekend gekregen uit het Fonds Staatsman Thorbecke (KNAW). De subsidie is voor onderzoek naar de wisselwerking tussen de rechter en andere staatsinstellingen. Het onderzoek zal ongeveer drie jaar in beslag nemen.

Over het onderzoek

In moderne staatssystemen gaan we ervan uit dat er een soort ‘feedback loop’ bestaat tussen de staatsinstellingen. Zou de wetgever bijvoorbeeld een wet maken die niet verenigbaar is met een internationale verdragsbepaling, dan moet de rechter die wet herinterpreteren of zelfs buiten toepassing laten. Vervolgens is het aan de wetgever om daarop te reageren, bijvoorbeeld door de wet aan te passen of een nieuwe wet te introduceren. Die zou de rechter weer kunnen beoordelen op verenigbaarheid met verdragen, enzovoort. Het punt is alleen dat we niet weten of in de praktijk deze wisselwerking zo soepel verloopt als we veronderstellen. We weten vooral erg weinig van de terugkoppeling van de rechter naar andere staatsinstellingen. De rechter doet een uitspraak, maar wat gebeurt er dan?

Hoe raakt ‘de wetgever’ of ‘het bestuursorgaan’ daarvan op de hoogte? Wie zijn ‘de wetgever’ en ‘het bestuursorgaan’ eigenlijk? En hoe verloopt het proces als zij eenmaal kennis hebben gekregen? Welke factoren maken dat wel of niet wijzigingen worden doorgevoerd, en leren de staatsinstellingen van hun verbeterprocessen van de toekomst? Hoe kunnen tekortkomingen in de wisselwerking worden opgelost? Dit is het soort vragen dat het project wil beantwoorden. 

Over Institutions for Open Societies

Binnen het universitair-brede onderzoeksthema Instituties voor Open Samenlevingen van Universiteit Utrecht wordt onderzoek gedaan naar de spelregels van het menselijke verkeer, de instituties. Daarbij gaat het om formele regels, zoals wetten, maar ook informele regels zoals normen, waarden, gewoontes en de bijbehorende netwerken en organisaties. Die maken een open, democratische en gelijkwaardige samenleving mogelijk, of juist niet. Ook bepalen zij in welke mate een samenleving schokken kan opvangen, welvaart kan genereren, duurzaam en toekomstbestendig is. Het interdisciplinaire onderzoek van Universiteit Utrecht op het gebied van Instituties biedt handvatten voor de totstandkoming en het behoud van gezonde open samenlevingen, waar dan ook ter wereld.