Objecten als gespreksstarters: Ideeën die ergens toe leiden
Van goed gesprek tot nieuwe ideeën
Brainstormsessies worden vaak beschouwd als dé klassieke manier om tot nieuwe ideeën te komen. Toch ontstaan sommige van de meest waardevolle inzichten juist uit een eenvoudig gesprek. Eén prikkelende vraag, een ander perspectief, kan je hele kijk op een probleem veranderen.
Echte creativiteit vergt echter meer dan het uitwisselen van ideeën. Het draait om luisteren, echt de tijd nemen, aandachtig horen wat anderen te zeggen hebben, en jezelf openstellen voor andere denkwijzen. Hiljanne van der Meer, projectleider van het UU Comenius onderwijsinnovatie project Open Mind begeleidt mensen daarin.
""Het is niet makkelijk om echt te luisteren naar iemand met andere ideeën zonder direct in te brengen wat je zelf denkt. Daarom hebben we methoden ontwikkeld om deze vaardigheid te oefenen en te ervaren."
Met deze methode kun je complexe vraagstukken samen in een gesprek onderzoeken. Bijvoorbeeld de vraag welke rol de universiteit in de samenleving speelt. Een diverse groep studenten en medewerkers, gingen hierover in gesprek bij Playground, geleid door het Open Mind-projectteam.
"Het is inspirerend om te zien wie er op zo’n plek als Playground samenkomen. De ruimte is flexibel: mensen bewegen, verbinden zich, passen de omgeving aan. Net als bij een goed gesprek, waarin ideeën zich ontwikkelen terwijl perspectieven zich ontvouwen."
Fundamentele vragen over de universiteit
De sessie stond in het teken van The Art of Being a University. Deelnemers reflecteerden over wat het betekent om een universiteit te zijn en welke maatschappelijke waarden en doelen daarbij horen. Vragen die vaak onuitgesproken blijven, maar dagelijks onze beslissingen beïnvloeden. Een deelnemer legt uit waarom dit gesprek voor hem zo belangrijk is:
"Niet iedereen staat erbij stil, maar dit onderwerp raakt iets heel fundamenteels: wat wil je als instituut, en als wetenschapper zijn? Het is echt broodnodig om dat te bespreken. Vooral nu.”
Dit gesprek vond plaats tegen een achtergrond van grote verschuivingen in politiek en hoger onderwijs: bezuinigingen, reorganisaties en veranderingen in beleid. Voor universiteiten betekent dat herstructurering van afdelingen, banenverlies en het stopzetten van opleidingen. Maar juist in zo’n context ontstaan kansen om onderwijs en samenwerking op nieuwe manieren vorm te geven.
Interdisciplinair denken en creativiteit zijn hierbij essentieel. Studenten, medewerkers, en het publiek kunnen samen alternatieve oplossingen ontdekken, nieuwe onderwijsroutes ontwikkelen en voorbij traditionele grenzen kijken.
In gesprek met objecten
Een verzameling objecten ligt midden in de groep, denk aan hamers, touwen, een aambeeld. Deelnemers kiezen een object om hun visie op de universiteit mee te verbeelden. Zo komen idealen, aannames en vooroordelen aan het licht.
"Objecten geven het gesprek een andere dimensie," legt Hiljanne uit. " Er is ruimte en tijd om te luisteren en dingen anders te zien, soms letterlijk.”
Een deelnemer pakte een hamer en licht haar keuze toe: “Ik zie dit als een sloophamer” — ze spreekt haar zorg uit over dat oude tradities misschien te snel worden losgelaten. Haar buurman lacht: “Ik zag het juist als werktuig om iets mee op te bouwen” — de universiteit als plek waar uiteenlopende ideeën samenkomen en waar nieuwe inzichten opgebouwd worden. Een derde deelnemer gebruikt de hamer als hamer van een rechter. Hij benadrukt het belang van eerlijkheid en duidelijke regels bij veranderingen.
De uiteenlopende interpretaties leiden tot een levendig gesprek. Sommigen benadrukken experiment en risico’s als motor voor vooruitgang, anderen juist stabiliteit en ethische verantwoordelijkheid.
Door objecten te gebruiken, verkennen we meerdere perspectieven en verruimen we ons eigen blikveld. Er is niet één juiste oplossing — en dat is juist de kracht.
De deelnemers ontdekken dat één object verschillende, soms ogenschijnlijk tegenstrijdige betekenissen kan hebben. Elk perspectief onthult waarden, aannames en prioriteiten die eerder onbewust waren.
"Wat ik waardeer is dat je zoveel verschillende invalshoeken hoort. Er zijn zoveel manieren waarop je over iets na kan denken. En dat vind ik wel eye-opening."
— Deelnemer A
"Wat ik fijn vind, is dat de gesprekken een open einde hebben. Net als de universiteit zelf ook een open einde heeft, omdat we altijd maar doorgaan met inzichten opdoen, kennis vergaren en dan nieuwe paden inslaan etcetera.”
— Deelnemer B
Het gebruik van objecten stimuleert mensen om ideeën te delen die ze normaal niet zouden uitspreken, en om op een constructieve manier met tegenstrijdige perspectieven om te gaan. Het laat zien dat de waarde van zo’n sessie niet in één oplossing zit, maar in het gezamenlijk verkennen van verschillende visies.
Dit laat zien dat het volstrekt mogelijk is om met docenten, studenten, mensen die niet academisch geschoold zijn, hoogleraren, PhD’s - ook nog eens uit heel verschillende richtingen - gelijkwaardig met elkaar van gedachten te wisselen. En we zijn ervan overtuigd dat die houding behulpzaam is bij het wel degelijk oplossen van problemen en de uitdagingen waar wij als universiteit voor staan.
De kunst van het gesprek
Deze gesprekken doen meer dan nieuwe inzichten bieden; ze zetten aan tot reflectie en waardevolle vervolggesprekken.
Voor ons project zijn deze gesprekken zeker pas het begin. We hebben kunstenaar Mart Veldhuis namelijk gevraagd om alle verschillende perspectieven te verwerken in een kunstwerk. Als het kunstwerk in het voorjaar af is kunnen we met elkaar – alle studenten en medewerkers – die en onze eigen perspectieven, en onze eigen, verder onderzoeken. De gesprekken van afgelopen weken, en het kunstwerk vormen dus het startpunt van een langer, doorlopend gesprek in de gehele universiteit.
Het kunstwerk wordt een bron van inspiratie, dat blijft uitnodigen tot vragen, verbeelding en gesprek. Door gesprekken om te zetten in een concrete, gedeelde ervaring, draagt de Open Mind-methode bij aan nieuwe manieren van denken, een meer open houding en cultuur, en nieuwe verbindingen. Zo laten deze sessies zien dat een gesprek nooit een eindpunt is, maar het begin van echte verandering.
De Art of Being a University-dialogen zijn onderdeel van het Comenius onderwijsinnovatieproject ‘Open Mind’. Meer weten? Meld je aan bij de Teams omgeving van het Generative Dialogue Lab en blijf op de hoogte van alle Open Mind en andere dialoogactiviteiten.