Nieuwe Mastercursus onderzoekt hoe de natuur kan helpen bij het oplossen van duurzaamheidsuitdagingen

Als je van de zoutmoerassen van Zeeland naar de daktuinen van Rotterdam reist, zou je misschien niet denken dat ze iets gemeen hebben. Maar beide zijn voorbeelden van natuurgebaseerde oplossingen – een aanpak die steeds belangrijker wordt voor het aanpakken van klimaatgerelateerde effecten zoals overstromingen, verlies van biodiversiteit, hittestress en watervervuiling, en die nu centraal staat in een gloednieuwe cursus die wordt aangeboden aan de Universiteit Utrecht. 

Natuurgebaseerde oplossingen maken gebruik van natuurlijke ecosystemen of processen om milieu- en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. In plaats van uitsluitend te vertrouwen op gebouwde of technische oplossingen, werken natuurgebaseerde oplossingen samen met de natuur. Naarmate de gevolgen van klimaatverandering zichtbaarder worden, wenden overheden, ngo's en gemeenschappen in heel Europa en wereldwijd zich tot deze benaderingen om de weerbaarheid van de samenleving te vergroten. Bekende voorbeelden zijn het gebruik van mangrovebossen om kustlijnen te beschermen tegen stormvloeden en erosie, het herstellen van moerassen om overstromingen te beheersen en de waterkwaliteit te verbeteren, het gebruik van grote grazende dieren om de biodiversiteit in graslanden in stand te houden, en groene daken in steden om het stedelijke hitte-eilandeffect te verminderen en de afvoer van regenwater te beheersen.

Je hebt inzichten vanuit verschillende perspectieven nodig om op de natuur gebaseerde oplossingen te ontwerpen en te implementeren.

Studenten die een carrière nastreven in beleid, planning of consultancy, zullen in hun toekomstige werk waarschijnlijk te maken krijgen met natuurgebaseerde oplossingen. Daarom is een gedegen basiskennis van dit onderwerp essentieel. Vanaf het academisch jaar 2025-2026 kunnen studenten van verschillende masteropleidingen op het gebied van duurzaamheid aan de Graduate School of Geosciences de cursus Nature-positive Futures: Understanding and working with Nature-Based Solutions for Ecosystem Services volgen, een cursus die volledig aan dit belangrijke onderwerp is gewijd.

Disciplines samenbrengen

De cursus is ontworpen door twee universitair docenten van het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling, het interdisciplinaire onderzoeksinstituut voor duurzaamheid van de Universiteit Utrecht. De cursus onderzoekt complexe duurzaamheidskwesties in landelijke, kust- en stedelijke contexten en de op de natuur gebaseerde oplossingen die kunnen worden gebruikt om deze aan te pakken.

De cursus is bewust opgezet voor studenten met een breed scala aan disciplinaire achtergronden en benadert natuurgebaseerde oplossingen vanuit een interdisciplinair perspectief. “Een student met een achtergrond in hydrologie begrijpt misschien goed de natuurwetenschappelijke componenten, maar net zo belangrijk is het bestuurlijk perspectief: hoe breng je mensen bij elkaar, neem je beslissingen en meet je hoe goed het werkt”, zegt cursuscoördinator Anna Duden, die een achtergrond heeft in ecologie en de effecten en oorzaken van veranderingen in landgebruik. “Je hebt inzichten vanuit al deze verschillende perspectieven nodig om natuurgebaseerde oplossingen te ontwerpen en te implementeren.”

Theorie en praktijk met elkaar verbinden

De cursus gaat zowel in op de theorie achter natuurgebaseerde oplossingen, waaronder bestuurlijke, de planning, de financiering en de juridische aspecten ervan, als op de praktische kant. Tijdens een excursie naar Zeeland leren studenten over de ‘wisselpolder’: een tijdelijke opening in een dijk waardoor estuariumwater de polder kan instromen en sediment kan afzetten. Het sediment verhoogt het land en maakt het vruchtbaarder. Een tweede excursie brengt studenten naar Rotterdam, waar ze natuurgebaseerde oplossingen in een stedelijke omgeving verkennen. Voorbeelden zijn waterpleinen die zijn ontworpen om piekregens op te vangen en overstromingen te voorkomen, drijvende en dakparken en getijdenparken in voormalige havens, en natuurlijk wadi’s.

Studenten die affiniteit hebben met dit onderwerp krijgen de kans om hun kennis te verdiepen tijdens hun masterscriptie.

“Daarnaast geven professionals uit de praktijk die in verschillende hoedanigheden met natuurgebaseerde oplossingen werken, praktische voorbeelden bij de theorie”, zegt medecoördinator Martijn Kuller, die zelf expertise heeft op het gebied van stedelijk waterbeheer en de rol die natuurgebaseerde oplossingen kunnen spelen bij klimaatadaptatie in steden. “Studenten organiseren onderling een debat over de expertise van elke professional, waarbij ook de ervaringsdeskundige zelf betrokken is”. De experts van dit jaar waren afkomstig van organisaties zoals de gemeente Nijmegen, een bedrijf dat zich bezighoudt met de financiering van natuurgebaseerde oplossingen via koolstofcredits, een waterschap en Deltares. 

“Wat echt spannend is, is dat het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling ook baanbrekend onderzoek doet naar dit onderwerp, waardoor studenten die affiniteit hebben met dit onderwerp de kans krijgen om hun kennis te verdiepen tijdens hun masterscriptie.”

Belangrijk voor alle soorten studenten

De cursus wordt langzaamaan opengesteld voor andere opleidingen aan de Universiteit Utrecht. “Studenten bedrijfskunde, economie, natuurwetenschappen, biologie, gezondheid en bestuur die interesse hebben in duurzaamheidskwesties, kunnen hier echt hun voordeel mee doen”, zegt Duden. “Ik denk meteen aan studenten met een gedegen achtergrond in ecologie, maar die kennis missen over hoe deze oplossingen moeten worden afgestemd op de specifieke sociale context: wat is succes, en voor wie?”

Kuller voegt hieraan toe: “Het is belangrijk om op te merken dat veel van wat we natuurgebaseerde oplossingen noemen, niet nieuw is. We passen ze vaak al eeuwenlang toe. We nemen ook de tijd om te kijken naar gevallen waarin westerse expertise heeft geprobeerd oplossingen te implementeren in het Globale Zuiden, die niet waren aangepast aan de lokale context en gemeenschappen, en naar de gevolgen die dit heeft gehad.”

Dit is de eerste opleiding in Nederland die zich uitsluitend richt op natuurgebaseerde oplossingen.

De eerste editie van de cursus is net afgerond en de reacties van studenten zijnheel positief. Kuller en Duden verwerken momenteel de feedback om de cursus de volgende keer nog beter te maken. “Voor zover wij weten is dit de eerste cursus in Nederland die zich uitsluitend richt op natuurgebaseerde oplossingen, wat het echt een unieke kans voor onze studenten maakt”, zegt Duden. “We kunnen niet wachten om te zien welke impact onze studenten gaan maken.”