Nieuwe beslishulp helpt mediasector ethische AI-keuzes te maken

De mediasector verandert ingrijpend door de snelle opkomst van AI. Redacties, uitgevers en omroepen staan daardoor voor urgente vragen. Om de sector te helpen met het maken van weloverwogen keuzes, lanceert Data School (Universiteit Utrecht) samen met DPG Media de gratis beslishulp DEDA voor Media (De Ethische Data Assistent, D4M).

AI in de media

“Net als in zoveel sectoren, bestaat in de media veel druk om AI- en datagedreven oplossingen snel uit te rollen”, vertelt onderzoeker Eduard Saakashvili. Daarbij komen ethische en strategische vragen kijken. Hoe benut je bijvoorbeeld de mogelijkheden van AI, zonder journalistieke waarden, publieke verantwoordelijkheid en vertrouwen van het publiek uit het oog te verliezen? Hoe neem je de medewerkers mee? En hoe voorkom je afhankelijkheid van tech-bedrijven?

“Als redactionele keuzes worden uitbesteed aan ondoorzichtige systemen heeft dat grote risico’s. Dit kan de autonomie van journalisten en redacteuren aantasten, of de identiteit van mediaorganisaties doen verwateren. Publieke verontwaardiging over een gebrek aan authenticiteit ligt ook op de loer.”

“De ethische risico’s van data- en AI-systemen zijn juist in de mediasector groot, omdat vertrouwen hier een cruciale rol speelt”, legt mediawetenschapper Karin van Es uit. Zij leidde de ontwikkeling van DEDA voor Media. “Deze beslishulp helpt de risico’s vroegtijdig te herkennen en aan te pakken, voordat ze tot schade leiden.”

“DEDA voor Media zorgt ervoor dat de waarden en de missie van mediaorganisaties bij AI-gebruik centraal blijven staan”, zegt Saakashvili. “Zoals het informeren van de samenleving met onafhankelijke, betrouwbare en transparante informatie, maar ook het behouden van redactionele pluriformiteit: het idee dat verschillende mediatitels een unieke stem en identiteit hebben.”

Hoe werkt DEDA voor Media?

DEDA voor Media heeft de vorm van een poster die teams samen stap voor stap doorlopen. De methode maakt spanningen tussen ontwerpkeuzes, projectdoelen en journalistieke waarden zichtbaar. Door samen stil te staan bij het doel van een project, de gebruikte data en technologie, en de mogelijke gevolgen voor publiek, redactie en organisatie, kunnen deelnemers risico’s vroeg herkennen en verkleinen.

Het belang van vertrouwen maakt AI- en datagebruik in de mediasector extra risicovol.

De methode is geen checklist met vaste antwoorden, maar stimuleert een creatief en constructief gesprek. Deelnemers bepalen samen welke waarden voor hun organisatie leidend zijn. In plaats van alleen technische vragen haalt DEDA voor Media juist maatschappelijke, culturele en bestuurlijke kwesties naar de voorgrond. De uitkomst is een overzicht van aandachtspunten en concrete actiepunten voor het vervolg van het project.

DEDA voor Media is gratis beschikbaar. Organisaties kunnen begeleiding van Data School krijgen bij bijvoorbeeld het modereren van een DEDA voor Media-sessie of een train-de-trainer. Data School biedt de mediasector ook AI-geletterdheidstrainingen waar DEDA voor Media onderdeel van uitmaakt.

Hoe is DEDA voor Media ontwikkeld?

Een team van onderzoekers van Data School ontwikkelde DEDA voor Media in samenwerking met DPG Media. DEDA voor Media is geïnspireerd op de DEDA-methode van Data School, die al ruim tien jaar door gemeenten, ministeries en andere overheidsorganisaties wordt gebruikt.

De ontwikkeling van DEDA voor Media volgde de principes van Collaborative Action Research. Bij deze aanpak onderzoeken wetenschappers en betrokken professionals samen wat er in de praktijk speelt en werken ze tegelijkertijd aan verbetering.

Data School onderzocht met literatuuronderzoek welke ethische kaders relevant zijn en testte DEDA voor Media vervolgens in meerdere pilots bij DPG Media. Aan de hand van praktijkcasussen werd de methode steeds verder aangescherpt. Zo is DEDA voor Media bij de lancering inhoudelijk onderbouwd én goed afgestemd op de praktijk.