5 december 2018

Naar een ‘safe-fail’ overstromingsbeleid - geen wondermiddelen, wel drie lessen

Om wereldwijd stedelijke gebieden overstromingsbestendig te maken moeten we inzetten op verschillende strategieën. In een opinieartikel in PNAS benoemen onder andere Peter Driessen en Dries Hegger van de Universiteit Utrecht drie lessen voor een ‘safe-fail’ overstromingsbeleid, een systeem dat af en toe mag falen, maar wel op een veilige wijze.

Van alle natuurrampen komen overstromingen het vaakst voor. Wereldwijd nemen de kans erop en de mogelijke gevolgen ervan de komende decennia toe ten gevolge van verstedelijking en klimaatverandering. Overstromingen kunnen leiden tot dodelijke slachtoffers en grote economische schade en in het ergste geval tot maatschappelijke ontwrichting, zoals gebeurde tijdens orkaan Florence die op 14 september de zuidoostkust van de Verenigde Staten bereikte.

Hurrican Florence. Credits NASA
Orkaan Florence vanuit het International Space Station. Beeld: NASA

Bouwen en ophogen van de dijken – door experts ‘structurele maatregelen’ genoemd – is onvoldoende en bovendien uiterst kostbaar, zeker in ontwikkelingslanden waar men soms vanaf nul moet beginnen. Het is nodig om in te zetten op meerdere strategieën, waaronder het voeren van een slimme ruimtelijke planvorming; overstromingsbestendig bouwen en het voorhanden hebben van adequate rampenbeheersing- en herstelplannen. Het realiseren van dit alles is een belangrijke sturingsopgave.

Van Europees naar mondiaal

Prof. Peter Driessen en dr. Dries Hegger, beiden werkzaam bij het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universiteit Utrecht coördineerden het door de Europese commissie gefinancierde project STAR-FLOOD (2012-2016). In een opinieartikel in het toonaangevende PNAS betogen ze met Poolse collega’s dat de resultaten uit dit op Europa gerichte project ook op mondiaal niveau relevant zijn. De lessen zouden dus – na doorvertaling – wereldwijd kunnen leiden tot beter overstromingsbeleid in landen die vaak nog veel kwetsbaarder voor overstromingen zijn dan de meeste Europese landen.

Overstromingen tussen 1985 en 2010.

Drie lessen

De onderzoekers benoemen in hun stuk drie lessen. Ten eerste zullen overheden verschillende strategieën moeten inzetten. Geen enkel land kan het zich permitteren om te zwaar op één strategie te leunen. Vanwege de fysieke situatie en de bestaande beleidscontext moet deze spreiding wel behoedzaam gebeuren. Ten tweede moeten er meer verschillende actoren bij overstromingsbeleid betrokken worden. Bijvoorbeeld private actoren en burgers, of het versterken van de capaciteit van overheden. Dit vergroot niet alleen het risicobewustzijn bij burgers en bedrijven, maar het biedt ook concrete handvatten. Tot slot adviseren de auteurs om het maatschappelijk debat over acceptabele risico’s te verbreden. Dit debat moet voor iedereen te volgen zijn zodat belanghebbenden kunnen meebeslissen over de vraag welke risico’s acceptabel zijn en wie verantwoordelijk gehouden kan worden voor het beheersen ervan.

Een safe-fail systeem

Er bestaat geen wondermiddel voor het omgaan met overstromingsrisico’s, concluderen de auteurs. Maar een slimme verbreding van strategieën met input én instemming van publieke en private partijen - inclusief burgers – kan overal ter wereld een belangrijke bijdrage leveren aan meer veerkracht. Een dergelijk veerkrachtig overstromingsbeleid is niet gericht op het bieden van absolute veiligheid, maar op het ‘safe-fail’ beginsel: een systeem dat af en toe mag falen, maar dan wel op een veilige wijze.

Publicatie

Kundzewicz, Z.W., D.L.T. Hegger, P. Matczak, P.P.J. Driessen (2018). Flood risk reduction - structural measures and diverse strategies, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), vol. 115 (48), pp.