17 juli 2014

Life Sciences

Naar een nieuwe therapie tegen leverziekten

Een einde aan levertransplantaties, dat is de droom van onderzoekers Bart Spee en Niels Geijsen. Het duo wil gezonde levercellen maken uit lichaamseigen cellen, bijvoorbeeld uit de huid, in de hoop hiermee leverziekten te genezen. Met de bijdrage van first call Seed Money voor Life Sciences hopen ze hun eerste resultaten te boeken.

Ernstige leverziekten, zoals levercirrose of de ziekte van Wilson, zijn vaak niet te behandelen. Bij de mens is transplantatie vaak de enige optie, maar er is helaas een wachtlijst voor donoren. Bij huisdieren is dat geen optie, dus die krijgen dan een spuitje. “Bij ons op de kliniek komen jaarlijks zo’n 5.000 honden binnen, waarvan 250 met een leveraandoening”, zegt Bart Spee, universitair docent bij de faculteit Diergeneeskunde. “Vaak hebben ze een chronische ontsteking van de lever, doordat hun gal minder koper afscheidt, vergelijkbaar met de ziekte van Wilson bij de mens.”

Daarom doet Spee onderzoek naar nieuwe methoden om leverziekten te behandelen. Vanuit stamcellen van hond en mens, waaruit in principe elke soort cel gemaakt kan worden, maakt hij in het laboratorium levercellen. “Dat blijkt erg lastig, zegt Spee. De cellen die we tot nu toe op deze manier hebben gemaakt blijken vervolgens niet alle functies van volwassen levercellen te bezitten.“

Stamcel niet meer nodig

Spee vond aansluiting bij Niels Geijsen, hoogleraar bij het Hubrecht Instituut en de faculteit Diergeneeskunde, die fundamenteel onderzoek doet naar het her-programmeren van stamcellen. Samen pasten ze de techniek zodanig aan, dat de stamcelfase niet meer nodig is. “Een huidcel bijvoorbeeld kan direct worden omgezet in een levercel”, zegt Geijsen. “Met deze techniek, in combinatie met nieuwe stoffen die helpen bij het volwassen worden van de levercellen, krijgen we uiteindelijk cellen die alle functies van de lever bezitten.”

“Het geld van de Seed Money gebruiken we om alvast de eerste resultaten te boeken”, zegt Spee. “Die kunnen aanvragen voor andere subsidies versterken. Het is belangrijk om momentum te creëren.” Geijsen vult aan: “Deze subsidie kan helpen een enthousiast idee concreet te maken zodat andere partijen ook de waarde ervan inzien. Zo gaat de zaak aan het rollen.”

Stap naar mens

Geijsen en Spee hebben in eerste instantie als doel nieuwe therapieën te ontwikkelen en toe te passen bij honden. “Maar wellicht vinden die ook toepassing bij de mens”, zegt Geijsen. “De hond is als patiënt veel beter vergelijkbaar met de mens dan bijvoorbeeld een muismodel. De stap naar de mens wordt daarmee kleiner. Het zou erg mooi zijn als de wachttijd voor levertransplantaties uiteindelijk zou verdwijnen.”

Utrecht Science Park

“De verschillende disciplines hier vormen ook het grote voordeel van het Utrecht Science Park”, vervolgt Geijsen. “Het fundamentele onderzoek van het Hubrecht Instituut en de klinische praktijken bij Diergeneeskunde en het UMC Utrecht zitten hier op slechts één vierkante kilometer. Dat zie je nergens anders op de wereld. Je weet elkaar daardoor snel te vinden.”

Minder proefdieren

Naast een mogelijke nieuwe behandeling van leverziekten, zien de onderzoekers ook andere mogelijke toepassingen. “Studies naar de giftigheid van stoffen gebeurt nu met dieren”, zegt Geijsen. “Maar als we straks zelf levercellen kunnen maken, zijn deze middelen op een schaaltje te testen en zijn er minder proefdieren nodig”.

Jos van Putten, programmadirecteur Life Sciences aan de Universiteit Utrecht: “Het onderzoek van Bart Spee en Niels Geijsen is een fraai voorbeeld van fundamenteel en translationeel onderzoek dat brede toepassing kan vinden op diverse gebieden. Het is kansrijk qua verdere financiering en is van waarde voor veel ander onderzoek binnen Utrecht Science Park.”

Dit onderzoek sluit nauw aan bij het strategische onderzoeksthema Life Sciences.