Motie van Utrechtse bioloog Joeri Zwerts over houtkap in oerbossen leidt tot wereldwijde koerswijziging binnen FSC

Een motie van Utrechtse onderzoeker Joeri Zwerts is met overweldigende meerderheid aangenomen tijdens de internationale algemene vergadering van de Forest Stewardship Council (FSC) eerder deze maand. De motie brengt een concrete oplossing voor een beladen vraagstuk dat al meer dan 10 jaar speelt binnen FSC: hoe om te gaan met intacte boslandschappen (Intact Forest Landscapes), bossen die onaangeroerd zijn door de mens en waarin geen wegen lopen of nederzettingen zijn.

FSC is een non-profitorganisatie die zich inzet voor het verantwoorde beheer van bossen. De organisatie verleent certificaten aan bosbeheerders die aan een set voorwaarden voldoen. 

Tot nu toe was het niet toegestaan om onder het FSC-keurmerk hout te kappen in intacte boslandschappen, die onder andere te vinden zijn in de Amazone, het Congobekken en Canada. Maar deze gebieden worden soms wel door overheden aangewezen als houtkapgebied. 

“Kappen in onaangetast bos is een gevoelig onderwerp. Natuurlijk moeten we die bossen beschermen,” geeft Zwerts aan. “Maar we moeten ook realistisch zijn. Het gaat hier over gebieden die aangewezen zijn voor de houtkap, niet over beschermde gebieden. Als een houtkapbedrijf met FSC-keurmerk zo’n aangewezen gebied niet mag kappen, dan is het niet zo dat er niet wordt gekapt in het bos. Dan doet een bedrijf zonder FSC-certificaat het, of gebeurt het illegaal. En dat is slecht nieuws voor de biodiversiteit.”

FSC-certificering werkt

In een vorig jaar in Nature verschenen wetenschappelijk artikel toonde Zwerts aan dat FSC-certificering in bossen in Gabon en de Republiek Congo goed uitpakt voor grotere zoogdieren zoals gorilla’s en olifanten. Mede daarom stelde Zwerts, die individueel lid is van de environmental chamber van FSC, in zijn motie voor om houtkap in intacte boslandschappen onder duidelijke voorwaarden wel toe te staan.

Dit vraagstuk zorgde er al tien jaar voor dat de groei van FSC stilstond en dat bedreigde het voortbestaan van FSC.

Drie onderdelen

Zwerts motie bestaat uit drie onderdelen. Ten eerste stelt de motie het behoud van de ecologische integriteit van intacte boslandschappen centraal. Dat betekent dat er specifieke richtlijnen worden opgesteld die houtkap mogelijk maken terwijl de biodiversiteit behouden blijft. Dat zorgt voor een weerbaar bos dat kan herstellen van lokale houtkapactiviteiten. De inheemse bevolking en lokale gemeenschappen worden betrokken bij het opstellen van de richtlijnen, zodat de rechten en waarden van deze gemeenschappen gewaarborgd zijn.

Ten tweede moeten de gebieden goed gemonitord worden. “Per landschap moeten er strenge richtlijnen komen van hoe die monitoring wordt opgezet. Welke soorten hou je op welke manier in de gaten? Zo krijg je vergelijkbare data in verschillende gebieden, en is het mogelijk de impact van het beheer te volgen,” vertelt Zwerts. “Monitoring is sowieso nog niet goed op orde binnen FSC. Mijn clausules met specifieke eisen kunnen een eerste stap zijn om dat voor het hele systeem te verbeteren.”

Ten derde moet er gehandeld worden als uit de monitoring blijkt dat dat nodig is. De resultaten van de monitoring worden regelmatig beoordeeld en indien nodig worden er maatregelen genomen om weer aan de opgestelde richtlijnen te voldoen.

Al deze investeringen leveren geen wetenschappelijke publicaties en onderzoeksgeld op, maar wel veel impact.

Belangrijk voor FSC

De motie is van groot belang voor FSC. “Dit vraagstuk zorgde er al tien jaar voor dat de groei van FSC stilstond en dat bedreigde het voortbestaan van FSC,” aldus Zwerts. “Tijdens de algemene vergadering werd duidelijk dat als deze motie niet aangenomen zou worden, FSC haar volledige relevantie in de Amazone snel zou verliezen.”

Zwerts kreeg dan ook veel positieve en dankbare reacties op zijn motie, van zowel organisaties als individuen. Zo gaf Kim Carstensen, voormalig directeur-generaal van FSC, op LinkedIn aan dat het niet vaak voorkomt dat een enkel persoon zo’n grote paradigmaverschuiving in de organisatie teweeg weet te brengen.

Lang traject

Voor Zwerts was de goedkeuring van de motie de afsluiting van een lang traject. “Voorafgaand aan de stemming over de motie heeft dit me een half jaar lang heel veel tijd gekost. Ik heb de motie besproken en afgestemd met allerlei betrokken partijen, zoals inheemse mensen, vakbonden, overheden, en organisaties zoals het World Wide Fund for Nature. En ook tijdens de FSC-bijeenkomst heb ik nog veel gelobbyd en aanpassingen gedaan aan de motie om voldoende steun te krijgen.”

“Om genoeg steun te krijgen, moet een motie economisch haalbaar, sociaal rechtvaardig en ecologisch verantwoord zijn,” vervolgt Zwerts. “Het is geweldig dat het nu is gelukt. Al deze investeringen leveren geen wetenschappelijke publicaties en onderzoeksgeld op, maar wel veel impact.”