Miljoenen voor nieuwe generatie geneesmiddelen op basis van IgA-antilichamen

Een compleet nieuwe generatie geneesmiddelen komt een stap dichterbij, dankzij een miljoenen-toekenning voor het consortium PHARMIGA. Met deze financiering bouwt het consortium een nationaal netwerk voor de ontwikkeling van geneesmiddelen die zijn gebaseerd op IgA. Dit is een groep van afweerstoffen die van nature voorkomt in ons lichaam. IgA’s kunnen de basis vormen van talloze nieuwe behandelingen, waar huidige geneesmiddelen veel minder effectief zijn. 

Het PHARMIGA-consortium ontvangt bijna 5 miljoen euro vanuit het programma PharmaNL, bedoeld om de ontwikkeling van nieuwe medicijnen te versnellen. Daarnaast dragen partners nog eens 5 miljoen euro bij aan het consortium. PHARMIGA staat onder leiding van de onderzoekers Roos Masereeuw en Albert Heck, beide verbonden aan de Universiteit Utrecht. 

Ander type antilichamen

De onderzoeksplannen van PHARMIGA draaien om antilichamen. Die komen van nature voor in ons lichaam, maar worden ook ontwikkeld om ziektes te bestrijden. Ze worden vooral ingezet bij kanker, infectieziekten en auto-immuunziekten. 

Vrijwel alle antilichamen die zijn ontwikkeld om ziektes te bestrijden zijn gebaseerd op één type: het IgG. Dit type werkt effectief in het bloed, maar veel minder goed op weefsels met slijmvliezen, zoals de longen en darmen. Juist daar liggen grote medische uitdagingen, bijvoorbeeld bij luchtweginfecties en bepaalde vormen van kanker.

IgA-antilichamen komen van nature juist veel voor op die slijmvliezen. Ze kunnen ziekteverwekkers daar effectief neutraliseren en activeren afweercellen op een andere manier dan IgG. Toch zijn er nog nauwelijks IgA-gebaseerde geneesmiddelen op de markt. De reden hiervoor is dat de ontwikkeling en productie technisch complex, duur en risicovol zijn. Specialistische kennis, geavanceerde apparatuur en geschikte testmodellen zijn nu nog versnipperd beschikbaar.

Een gereedschapskist voor onderzoek

Met PHARMIGA brengt het consortium die kennis en faciliteiten samen in één netwerk, waaraan andere onderzoekers kunnen deelnemen. Het doel is niet één specifiek medicijn, maar het bouwen van een complete ‘gereedschapskist’. Daarmee moeten onderzoekers en bedrijven snel en betrouwbaar kunnen werken aan IgA-antilichamen.

We weten al jaren dat IgA enorme potentie heeft, maar zonder de juiste infrastructuur blijft die potentie hangen in losse onderzoeken

“We weten al jaren dat IgA enorme potentie heeft, juist op plekken waar huidige antilichamen tekortschieten,” zegt Heck. “Maar zonder de juiste infrastructuur blijft die potentie hangen in losse onderzoeken. Met PHARMIGA combineren we alle individuele kennis en gaan we naar een groot netwerk dat toegankelijk is voor iedereen die hier onderzoek naar wil doen.”

Vier pijlers

Het onderzoek dat PHARMIGA nu gaat opzetten, rust op vier pijlers. De eerste pijler richt zich op ontdekking en analyse: het gedetailleerd in kaart brengen van de structuur en eigenschappen van IgA-antilichamen. De tweede pijler draait om productie: het verbeteren en opschalen van methoden om verschillende vormen van IgA te maken. 

De derde pijler onderzoekt veiligheid en werkzaamheid van IgA-medicatie, met geavanceerde modellen die menselijke weefsels nabootsen. De vierde pijler richt zich op toediening, bijvoorbeeld via longen of neus, en op innovatieve technologieën zoals mRNA-systemen die het lichaam zelf IgA laten aanmaken.

Expertises combineren

Masereeuw, naast onderzoeker ook vice-decaan Onderzoek aan de faculteit Bètawetenschappen, benadrukt het belang van samenwerking. “De uitdagingen rond IgA zijn te groot voor één groep of één instelling. In PHARMIGA bundelen we expertise uit fundamenteel onderzoek, klinische kennis en technologische ontwikkeling. Juist die combinatie maakt het mogelijk om IgA-therapieën echt dichter bij de patiënt te brengen.”

De combinatie van fundamenteel onderzoek, klinische kennis en technologische ontwikkeling maakt het mogelijk om IgA-therapieën echt dichter bij de patiënt te brengen

Het onderzoekersnetwerk dat PHARMIGA gaat uitbouwen wordt nadrukkelijk opengesteld voor externe gebruikers, zoals academische onderzoeksgroepen, start-ups en farmaceutische bedrijven.

Testmodellen

Een belangrijk onderdeel van het project is het gebruik van geavanceerde testmodellen, zoals organ-on-a-chip-technologie. Daarmee kunnen onderzoekers beter voorspellen hoe een geneesmiddel in het menselijk lichaam werkt en kan het gebruik van proefdieren worden verminderd.

Met deze investeringen kunnen we echt grote stappen zetten

Volgens Heck is de toekenning een belangrijk moment voor het vakgebied. “Met deze investering kunnen we echt grote stappen zetten.”

Masereeuw vult aan: “Ontelbaar veel patiënten krijgen nu in feite sub-optimale behandelingen, en hebben daar te weinig baat bij. Nu we met PHARMIGA de ontwikkeling kunnen versnellen, vergroten we de kans dat nieuwe, effectievere therapieën daadwerkelijk beschikbaar komen.”