Migrerende modderbanken maken kustmanagement moeilijk

Kustbescherming in Suriname kent grote natuurlijke variaties maar wordt door menselijk ingrijpen in de toekomst een uitdaging.

Uitgestrekt mangrove bos langs de kust van Suriname.
Uitgestrekt mangrove bos langs de kust van Suriname, nabij Galibi. Foto: Job de Vries

De Surinaamse kust verandert constant. Wortels van mangrovebomen houden sediment vast, waardoor de kust meegroeit met de zeespiegel, en bieden zo bescherming tegen overstromingen. Maar de toevoer van sediment is ontzettend variabel. In fases van tien tot vijftien jaar eroderen modderkusten en slibben ze weer aan, en verhogen of verlagen zo samen met mangrovebossen de kust. Door die fases is het lastig om lange-termijnkustmanagement te plannen, zeker wanneer mangrovebossen worden gekapt voor landbouw: hoe zorg je er dan wél voor dat de kust beschermd blijft, óók wanneer deze modderkusten door natuurlijke processen eroderen en aanslibben?

Bewegend sediment

De stranden in Nederland moeten met enige regelmaat onderhouden worden door extra zand toe te voegen, om zo erosie tegen te gaan en mee te kunnen groeien met zeespiegelstijging. In Suriname is dat niet nodig, er is van nature meer dan genoeg modder aanwezig in de vorm van grote modderbanken die vlak onder het wateroppervlak voor de kust liggen.

De kust begint bijna net zo hard te eroderen tot de volgende modderbank er over tien jaar weer aankomt.

Onder de invloed van getij en golven migreren deze enorme banken, waarvan sommige wel twintig tot dertig kilometer lang kunnen zijn, langs de kust. Die migrerende banken beschermen de kust tegen inkomende golven én leveren nieuwe modder aan voor landaanslibbing; ideaal voor jonge mangrovezaailingen om zich te ontwikkelen, of voor volwassen bomen om het land op te hogen door meer sediment vast te houden.

Echter wordt dat een probleem als na tien tot vijftien jaar een modderbank weer de kust gepasseerd is, de natuurlijke toestroom van sediment wegvalt, en golven meer vat krijgen op het nieuwe land, vertelt Job de Vries, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Het gevolg is dat de kust bijna net zo hard begint te eroderen tot de volgende modderbank er over tien jaar weer aankomt.

Tekst loopt verder onder video.

De kust beweegt in fases van 10-15 jaar. Tussen 1986 en 2020 slibt de kust aan en erodeert weer. Bron: De Vries et al. 2022

Mangroves als natuurlijke dijken

Voor de kustbescherming is het dus van belang om te weten waar de modderbanken zijn en welk effect de migratie heeft op een stuk kust. Beleidsmakers en kustmanagers mogen niet tijdens uitbouwende fases afhankelijk worden van land dat over tien jaar weer op natuurlijke wijze erodeert. Want naast de bijdrage aan CO2-opslag en biodiversiteit zorgen mangrovebossen ook voor natuurlijke kustbescherming.

Er zijn al voorbeelden bekend waarbij te veel mangroves verwijderd zijn in tijden van landaanslibbing, wat ervoor heeft gezorgd dat bij de opvolgende erosiefase onvoldoende gezonde mangroves overbleven als natuurlijke buffer, illustreert De Vries. Met als gevolg dat uiteindelijk dure dijken en intensieve aanplantingsprojecten nodig zijn.

We kunnen nu met grotere nauwkeurigheid en zekerheid zeggen waar modderbanken zich bevinden en er dus op korte termijn veranderingen verwacht kunnen worden langs de kust.

Natuurlijke cycli versus menselijk handelen

Onderzoek van De Vries en zijn collega’s, die gebruik maken van onder andere tijdseries van satellietobservaties sinds 1985, maakt het mogelijk deze fases op kortere termijn aan te zien komen. “We kunnen nu met grotere nauwkeurigheid en zekerheid zeggen waar modderbanken zich bevinden en er dus op korte termijn veranderingen verwacht kunnen worden langs de kust. Ook als deze veranderingen heftiger of anders zijn dan we eigenlijk zouden verwachten,” aldus De Vries.

Mangrove zaden op zand
Natuurlijke verspreiding van mangrove zaden langs de kust. Foto: Job de Vries.

Hoewel er al vanaf de jaren ’40 veel onderzoek is gedaan naar deze modderbanken, bleek het tot op heden moeilijk om op lokale schaal de natuurlijke effecten van de migrerende modderbanken te onderscheiden van de effecten van menselijk ingrijpen. Satellietbeelden van de gehele kust helpen hierbij. En om te voorspellen hoe modderige mangrove kusten zich gaan aanpassen aan veranderingen in klimaat en menselijk ingrijpen is het juist noodzakelijk om dit onderscheid te kunnen maken. De onderzoekers stellen dat ze met de moderne methodes de Surinaamse kust kunnen vergelijken met de kusten van buurlanden Frans-Guyana en Guyana waar het menselijk ingrijpen ook weer anders is.

Publicatie

De Vries, J., van Maanen, B., Ruessink, G., Verweij, P.A. & de Jong, S.M. (2022). Multi-decadal coastline dynamics in Suriname controlled by migrating subtidal mudbanks. Earth Surface Processes and Landforms. 2022. DOI: 10.1002/esp.5390.