Margot Koster benoemd tot hoogleraar Onderzoek Hoger Biologieonderwijs

De Universiteit Utrecht benoemt Margot Koster tot hoogleraar Hoger Onderzoek Hoger Biologieonderwijs. Met deze nieuwe leerstoel krijgt onderzoek naar universitair biologieonderwijs een stevige plek binnen de universiteit. Koster: “We onderzoeken van alles in de biologie, maar het is tijd dat we ook ons eigen onderwijs serieus onder de loep nemen.”

Hoe zorg je dat een student écht begrijpt wat er gebeurt tijdens een practicum? En hoe leert een student nog kritisch denken in een tijd waarin AI zoveel werk uit handen lijkt te kunnen nemen? Met dit soort vragen neemt bioloog Margot Koster het biologieonderwijs aan de universiteit kritisch onder de loep.

Koster is van oorsprong microbioloog en al jarenlang actief binnen het onderwijs van het departement Biologie. Ze was onder meer voorzitter van de examencommissie en opleidingsdirecteur van de bachelor Biologie. Momenteel is ze hoofd van het Onderwijsinstituut Biologie en bestuurslid Onderwijs van het departement Biologie. In 2018 werd ze gekozen tot Docent van het Jaar aan de Universiteit Utrecht.

Met haar nieuwe leerstoel richt zij zich op onderzoek naar hoe biologiestudenten leren aan een universiteit. “Onderzoek naar biologieonderwijs gebeurt vooral op middelbare scholen,” zegt Koster. “Maar het systematisch onderzoeken van onderwijs binnen een universitaire biologieopleiding gebeurt in Nederland nog nauwelijks. En dat terwijl er juist nu zoveel verandert. We onderzoeken van alles in de biologie, maar het is tijd dat we ook ons eigen onderwijs serieus onder de loep nemen.”

Inspelen op grote veranderingen

Die veranderingen die Koster binnen het onderwijs ziet, zijn heel divers. Voorbeelden daarvan zijn de opkomst van nieuwe technologieën, zoals AI, discussies over duurzaamheid en kleinere budgetten. Ook speelt mee dat de universiteit werkt met een vernieuwd onderwijsmodel, waarin persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke betrokkenheid belangrijker zijn geworden. Dat betekent ook dat het onderwijs zelf moet worden aangepast.

Beter leren van veldwerk en practica

Koster gaat zich als hoogleraar richten op diverse thema’s die belangrijk zijn voor het universitaire biologieonderwijs. Een van de thema’s is het effectief inzetten van practica en veldwerk. Dit is volgens Koster nodig, omdat praktisch onderwijs essentieel is in de biologie, maar ook kostbaar en intensief. Koster en haar team onderzoeken welke werkvormen daadwerkelijk de studenten helpen om meer kennis, motivatie en vaardigheden te krijgen.

Welke werkvormen helpen studenten nu echt om meer kennis, motivatie en vaardigheden te krijgen?

Een ander thema draait om academisch schrijven en kritisch denken, juist in een tijd waarin generatieve AI steeds toegankelijker wordt. Schrijven is niet alleen een manier om kennis te tonen, maar ook om dieper begrip te ontwikkelen, aldus Koster.

De vraag is hoe studenten ook echt blijven leren wanneer technologie een steeds grotere rol speelt. “We moeten hiervoor beter weten wat studenten eigenlijk leren van verschillende schrijfopdrachten. Ook moeten we onderzoeken hoe we die leerfunctie kunnen blijven waarborgen als de digitale wereld om ons heen zo razendsnel verandert.”

Van onderzoek naar de collegezaal

Een belangrijke uitdaging voor Koster is om nieuwe onderwijsinzichten daadwerkelijk in de collegezaal te laten landen. “Onderwijs wordt soms gezien als iets dat je er gewoon bij doet,” zegt Koster. “Universiteiten nemen vaak mensen aan op hun wetenschappelijke expertise en verwachten dat ze automatisch goed onderwijs geven. Maar dat gaat niet vanzelf.”

Juist haar dubbele achtergrond als microbioloog en onderwijsleider helpt daarbij. “Ik spreek de taal van de onderzoekers binnen het departement, maar kan ook meepraten over onderwijskundig onderzoek. Daardoor kan ik onderwijsinzichten gemakkelijker vertalen naar wat voor de onderwijspraktijk relevant is.”

Onderwijs verdient dezelfde reflectie en wetenschappelijke onderbouwing als elk ander domein

De leerstoel moet ook bijdragen aan een cultuur waarin kwaliteit van onderwijs serieus wordt genomen. “Het is belangrijk dat er mensen zijn binnen de organisatie die zich écht in onderwijs verdiepen en anderen meenemen. Onderwijs verdient dezelfde reflectie en wetenschappelijke onderbouwing als elk ander domein.”

Wat gaan studenten ervan merken?

Voor studenten betekent de nieuwe leerstoel dat beslissingen over onderwijs steeds vaker gebaseerd zijn op onderwijskundig onderzoek. “We kijken heel concreet naar vragen die direct met hun studie te maken hebben,” zegt Koster. Hoe halen ze het meeste uit practica? Wat helpt hen om kritisch te leren denken door schrijven?”

Dit onderzoek leidt tot beter onderbouwde beslissingen in het onderwijs. En daar hebben studenten direct baat bij.

Dat leidt niet per se direct tot hogere cijfers, benadrukt ze voorzichtig. “Maar wel tot beter onderbouwde beslissingen in het onderwijs. En daar hebben studenten direct baat bij.”

Beginpunt voor opvolgers

Na jarenlang actief te zijn geweest in onderwijs en onderwijsvernieuwing ziet Koster haar nieuwe hoogleraarschap als een kroon op haar werk. Koster: “Het is voor mij een mooie stap, maar het laat vooral zien dat de Universiteit Utrecht onderwijs serieus neemt. Het departement Biologie is ook de uitgelezen plek voor deze leerstoel, aangezien we de grootste bacheloropleiding Biologie in Nederland hebben en meer dan een derde van alle universitaire biologiestudenten opleiden.”

Koster hoopt dat de leerstoel ook de weg vrijmaakt voor een nieuwe generatie wetenschappers die onderwijskundige en biologische kennis combineren. “Ik zie de leerstoel vooral als een beginpunt voor anderen die dit pad verder willen uitbouwen als ik uiteindelijk het stokje overdraag.”