Koningin Máxima in gesprek over brede welvaart met onderzoekers van de Universiteit Utrecht

Hoogleraar Tanja van der Lippe spreekt via Zoom met koningin Máxima.
Hoogleraar Tanja van der Lippe in gesprek met koningin Máxima.

Hare Majesteit Koningin Máxima heeft dinsdagochtend 16 februari een digitaal werkbezoek gebracht aan de Universiteit Utrecht. Ze sprak met onderzoekers over brede welvaart, een manier om welvaart breder te beschouwen dan puur het bruto binnenlands product. Brede welvaart neemt alle dimensies mee, die de kwaliteit van leven bepalen.  

In de afgelopen jaren is duidelijk worden dat ook andere thema’s dan het bruto binnenlands product van belang zijn voor de welvaart. De drie planbureaus van de overheid (SCP, CPB en PBL) onderkennen dit en willen brede welvaart verankeren in de Nederlandse begroting. Ook het Nederlandse bedrijfsleven (VNO-NCW, MKB-Nederland) kondigt aan te koersen op brede welvaart, als strategie voor de toekomst.

De Universiteit Utrecht heeft de brede welvaart geagendeerd en onderzoekt het sinds 2014 nauwgezet.

Geregeld brengt de universiteit samen met RaboResearch de Brede Welvaartsindicator uit om te laten zien hoe Nederland ervoor staat. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben vanuit het strategisch thema Institutions for Open Societies daarmee het denken over brede welvaart al vroeg een sterke impuls gegeven. Vanuit dit strategisch thema werken onderzoekers multidisciplinair samen aan de Brede Welvaartsindicator, zodat bijvoorbeeld economische, sociologische, historische en andere inzichten gecombineerd worden.

Hoogleraar Bas van Bavel spreekt via Zoom met koningin Máxima
Hoogleraar Bas van Bavel en koningin Máxima.

Invloed van de coronacrisis

Koningin Máxima vertelde in het gesprek met de onderzoekers van de Universiteit Utrecht, dat zij benieuwd is welke herstelregelingen er moeten worden gedaan die uiteindelijk de welvaart op een positieve manier beïnvloeden. Bas van Bavel, hoogleraar Transities van Economie en Samenleving, besprak de invloed van de coronacrisis op welvaart. Hij trok parallellen met de wereldwijde financiële crisis van 2008 en de lessen die we uit die periode kunnen trekken voor het herstel, toen door een te eendimensionale focus op herstel van economische groei en bijbehorende beleidskeuzes de brede welvaart van grote groepen langdurig daalde. 
 

Erik Stam, hoogleraar Strategie, Organisatie & Ondernemerschap onderstreepte het belang van welvaart in de regio en de omgeving waarin je woont, nu we door de coronacrisis veel meer thuis zijn en thuis werken en ondernemen. Dat heeft ook gevolgen voor de brede welvaart. 

Inkomensongelijkheid en de positie van vrouwen

Jan Luiten van Zanden, hoogleraar Global Economic History, stond mee aan de wieg van de Brede Welvaartsindicator. Hij liet zien hoe deze meting aansluit bij bij de wereldwijde Better Life Initiative van de OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. Dr. Auke Rijpma, liet aan koningin Máxima ook een aantal indicatoren zien van 1850 tot nu, zoals het aantal uren per week dat mensen moeten werken voor een inkomen. De koningin en dr. Rijpma merkten tegelijk op dat de inkomensongelijkheid toeneemt, in Nederland, maar ook in andere landen.

De koningin sprak ook haar zorgen uit over Afrikaanse landen, waar het bruto binnenlands product en de levensverwachting toenemen en welvaart bevorderen, maar waar de gelijkheid tussen man en vrouw, de “gender equality” niet toeneemt. Hoogleraar Jan Luiten van Zanden deelde die zorg, want gelijkheid tussen vrouw en man is volgens onderzoekers een grote motor voor het bevorderen van welvaart.

Hoe meet je brede welvaart

In de Brede Welvaartsindicator wordt met elf factoren de brede welvaart van Nederlanders gemeten, waaronder gezondheid, inkomen, veiligheid en onderwijs. Socioloog Tanja van der Lippe en historicus Auke Rijpma legden aan de koningin uit hoe de uitkomsten tot stand komen en worden gewogen. De koningin was benieuwd naar hoe die indicatoren worden gekozen en hoe je er verdieping aan geeft. In de coronacrisis is het bijvoorbeeld een discussie hoe je levensverwachting, gezondheid en kwaliteit van leven beoordeelt. 

De koningin was benieuwd naar hoe die indicatoren worden gekozen en hoe je er verdieping aan geeft.

Hoogleraar Tanja van der Lippe vertelde dat er bij het brede welvaart onderzoek al wel op verschillende manieren gezondheid en kwaliteit van leven worden gemeten, maar dat de coronacrisis nog meer laat zien hoe belangrijk het is om stil te staan bij deze indicatoren. Hoogleraar Bas van Bavel benadrukte dat het brede welvaart onderzoek ook nog vrij nieuw is en het instrumentarium in ontwikkeling is. De methode wordt voortdurend verfijnd en verbeterd met nieuwe datasets en inzichten.  

Praktische toepassing in de regio

Tot slot gingen hoogleraar Erik Stam en Dr. Robin Philips nog dieper in op hoe de regio een rol speelt in de welvaart van inwoners en welke verschillen er in Nederland zijn. De integrale aanpak maakt duidelijk welke keuzes je kan maken voor wonen, ondernemen, verduurzamen. François van Doesburg, beleidsmaker in de regio FoodValley in de Gelderse Vallei, waar veel bedrijven werken in de voedselvoorziening, vertelde hoe zij de Brede Welvaartsindicator gebruiken om een welvaartsimpuls aan hun regio te geven en hoe het succes ervan gemeten kan worden.

Koningin Máxima deelde het streven van alle onderzoekers om de wetenschappelijke kennis om te zetten naar een praktisch instrument. Zodat beleidsmakers en inwoners de inzichten kunnen toepassen in hun dagelijkse werkzaamheden.