18 december 2017

Gedragswetenschapper Margot Peeters over risicogedrag

Jongeren en vuurwerk: “Vooral jongens nemen meer risico.”

Jongere houdt vuurwerk in zijn hand en steekt het aan

Oud en Nieuw komt dichterbij en de discussie over vuurwerk laait weer op. Overlast, schade en ongelukken zijn onderwerp van gesprek. Hoe komt het eigenlijk dat jongeren zulk risicogedrag vertonen met het afsteken van vuurwerk, en heeft een verbod of leeftijdsgrens zin?

Gedragswetenschapper Margot Peeters doet onderzoek naar risicogedrag onder jongeren. “Een verbod zou wellicht wel invloed kunnen hebben, maar het hele probleem niet in een keer oplossen.”

Je zou denken dat het gevaar van spelen met vuurwerk duidelijk is, en toch zien we jaarlijks weer veel jongeren risico’s nemen. Waarom doen ze dat eigenlijk?
“Vaak zijn het jongens die dit doen. Ruim 75% van de slachtoffers afgelopen nieuwjaarsnacht was man. Dat kan goed met status in de groep te maken hebben, jongens zijn vanuit evolutionair perspectief veel meer gericht op onderlinge competitie. Om status in een groep te verwerven doen ze vaak stoer in het bijzijn van andere jongeren. Meisjes zijn daar op dat vlak minder mee bezig, maar meer op relationeel vlak.”

Risicogedrag is een manier om te laten zien dat je erbij hoort.
Portretfoto van Margot Peeters
Margot Peeters
Gedragswetenschapper

En bij jongens gaat het dan dus soms mis?
“Risicogedrag is een manier om te laten zien dat je erbij hoort. En niet iedereen kan die risico’s even goed inschatten. Zeker in een groep wordt de drang om te presteren vaak groter en nemen jongere jongens, dus ook met het afsteken van vuurwerk, veel risico’s.”

Zou een leeftijdsgrens of totaalverbod op zelf vuurwerk afsteken een goede oplossing zijn om de schade die al dit risicogedrag met zich meebrengt op te lossen?
“Je ziet bij bijvoorbeeld cannabis en alcohol dat het nog steeds gebruikt wordt. Toch helpt het wel wanneer je zo’n product minder toegankelijk maakt, zéker voor de jongere adolescenten. Over het algemeen geldt: hoe moeilijker de beschikbaarheid, hoe lager het gebruik. Als jongeren op de hoek van de straat niet meer aan vuurwerk kunnen komen, wordt het toch al snel een stuk lastiger voor een deel van deze groep. Een kerngroep zal het echter wel blijven doen, omdat ze er bijvoorbeeld via hun ouders of oudere vrienden aan kunnen komen.”

Dus een verbod voorkomt niet dat er slachtoffers vallen?
“Een verbod zou best effect kunnen hebben, echter moeten we ook bedenken of we onze jeugd niet van alles gaan ontnemen terwijl wij als volwassenen ons gedrag niet aanpassen. We moeten niet vergeten dat tweederde van de slachtoffers onder volwassenen valt. Het is dus blijkbaar niet alleen de jeugd die die risico's niet goed kan inschatten".