23 augustus 2018

In memoriam Mario Alinei (1926 - 2018)

Prof. dr. Mario Alinei

Halverwege de zomer kwam in de omgeving van Florence een einde aan het lange en productieve leven van emeritus hoogleraar Italiaans Mario Lucio Alinei, die van 1959 tot 1987 verbonden was aan de Universiteit Utrecht. Zijn komst vanuit Rome naar Utrecht betekende rond 1960 een grote impuls voor de studie van het Italiaans en voor de Utrechtse taalkunde in het algemeen.

Al ruim voor zijn bevordering tot lector (1962) en gewoon hoogleraar (1968) nam hij het initiatief om computers te gebruiken bij de analyse van taalkundige data, en werd daarmee in de vroege jaren 1960 een van de pioniers van de computerlinguistiek. Vanuit zijn mede hierdoor gerijpte deskundigheid op het gebied van de lexicografie, zowel historisch als geografisch, ontwikkelde Alinei zich tot een alom erkende authoriteit op het gebied van de semantiek en de taalgeografie. Onder zijn leiding kwamen grote internationale onderzoeksinitiatieven tot stand: de publicatie van het nog steeds toonaangevende tijdschrift Quaderni di Semantica (vanaf 1980) en de door de UNESCO gesteunde Atlas Linguarum Europae (vanaf 1975).

Ook na zijn vervroegde pensionering in 1987 bleef Alinei nieuwe wegen inslaan, waarbij hij niet schuwde standpunten in controversiële kwesties in te nemen. Bekend werden zijn bijdragen over de oorsprong van de Europese talen, waarbij hij het Etruskisch als een archaïsche vorm van het Hongaars identifeert. Maar zijn niet nalatende nieuwsgierigheid bracht hem er in zijn  laatste jaren ook toe om boeken te schrijven over Dante's Goddelijke Komedie en de glimlach van de Mona Lisa.

Zijn imposante bibliografie van vele honderden publicaties maakt duidelijk dat Alinei's onderzoekende geest vooral tot zijn recht kwam in het overschrijden van disciplinaire kaders. Uit zijn oeuvre spreekt dan ook het plezier van een even speels als serieus onderzoeker die zich met eenzelfde gemak en authoriteit beweegt in de archeologie, antropologie en etnografie als in de historische en vergelijkende taalkunde.