In memoriam Jozien Bensing, de eerste vrouwelijke FSW-decaan
Jozien Bensing is overleden. Zij was emeritus hoogleraar Klinische & Gezondheidspsychologie en de eerste vrouwelijke decaan van de faculteit Sociale Wetenschappen. Met haar overlijden verliezen we een invloedrijk wetenschapper en bestuurder en een markante collega.
Jozien Bensing was een dynamische en baanbrekende onderzoeker, die haar collega’s stimuleerde en inspireerde.
Jozien Bensing werd in 1950 geboren in Tilburg. Na het gymnasium ging ze Psychologie in Utrecht studeren (1967-1975); ze studeerde af bij de vakgroep (toen nog Clinische & Industriële Psychologie geheten) waar ze jaren later hoogleraar zou worden.
Communicatie tussen arts en patiënt
In 1991 promoveerde Jozien Bensing aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op een onderzoek naar arts-patiëntcommunicatie, een thema dat gedurende haar hele academische carrière haar belangstelling hield. Ze behoorde tot de internationale top op dit gebied en liet zien dat een goede communicatie tussen artsen en patiënten niet alleen van belang is voor het emotionele welzijn van patiënten, maar ook voor hun fysieke conditie.
NIVEL
In 1985 werd Jozien Bensing wetenschappelijk directeur van het NIVEL (Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg) na enige jaren als onderzoeker gewerkt te hebben bij de voorloper van het NIVEL, het Nederlands Huisartsen Instituut.
Hoogleraar
In 1993 werd zij hoogleraar bij de vakgroep Klinische en Gezondheidpsychologie (KGP) van de Universiteit Utrecht. Met haar expertise op het gebied van psychosociale aspecten van gezondheid en ziekte, verrijkte ze de KGP-focus op klinisch onderzoek naar geestelijke gezondheid en psycho-biologisch onderzoek naar lichamelijke gezondheid met een nieuw perspectief. Bij haar afscheid als hoogleraar in 2015 werd Bensing geridderd in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Als hoogleraar-onderzoeker aan de Universiteit Utrecht was Bensing gul met haar delen van haar kennis en stimuleerde ze jonge onderzoekers in hun carrière, al was ze niet wars van het aangeven van een duidelijke richting waarin het onderzoek van individuele onderzoekers en haar onderzoeksgroep als geheel zich zouden moeten bewegen.
Team science avant la lettre
Met een scherp oog voor maatschappelijke en wetenschappelijke relevantie, was zij een van de eerste leidinggevenden die het belang van team science op de agenda zette – een benadering waaraan sommige onderzoekers die gewend waren hun eigen ding te doen moesten wennen.
Eerste vrouwelijke decaan
Na haar benoeming in 1996 als eerste vrouwelijke decaan van de faculteit Sociale Wetenschappen, gaf ze als bevlogen bestuurder richting aan onderzoek en onderwijs van de faculteit Sociale Wetenschappen in een tijd waarin directief optreden – en al zeker niet van een vrouw – niet vanzelfsprekend was. Sommigen moesten wennen aan haar tomeloze energie die zich kenmerkte door een grote betrokkenheid; een enkeling ervoer dat als controlerend.
Voorbeeld voor jonge vrouwelijke onderzoekers
Jozien Bensing was een keiharde werker die er niet tegen op zag om haar buitenlandse vakantie te onderbreken als het werk daarom vroeg. Elke ochtend vertrok ze voor dag en dauw vanuit haar geliefde Haaften om op tijd in Utrecht te zijn. Met die instelling waarin ze schijnbaar moeiteloos haar academische carrière combineerde met de zorg voor twee kinderen samen met haar echtgenoot Jouke van der Zee (1947 – 2025), ook werkzaam bij het NIVEL en bijzonder hoogleraar aan Universiteit van Maastricht, was ze een lichtend voorbeeld voor jonge vrouwelijke onderzoekers. Ondanks het harde werken was er altijd tijd voor een goed gesprek. Jozien Bensing kon fantastische verhalen vertellen en het was een feest om samen met haar congressen te bezoeken en met een glas wijn in de hand de wetenschap in de brede zin van het woord te bespreken.
Advies- en toezichtfuncties
Naast haar werk als hoogleraar en directeur van het NIVEL was Bensing ook maatschappelijk betrokken. Als lid van onder meer de KNAW en de Gezonheidsraad heeft ze bijgedragen aan tal van invloedrijke adviezen op het snijvak van wetenschap en maatschappij. Ook was zij toezichthouder van het Erasmus MC, het Jeroen Bosch Ziekenhuis en het Medisch Spectrum Enschede.
Prijzen
Jozien werd gewaardeerd en geëerd voor haar werk. In 2003 ontving ze als eerste niet-Amerikaan de prestigieuze George Engel Award van de American Academy on Physician and Patient voor haar onderzoek naar (non)verbale communicatie tussen arts en patiënt. In 2006 kreeg zij voor haar werk de niet minder prestigieuze Nederlandse NWO-Spinozapremie.
Wij herinneren ons Jozien Bensing als een enthousiaste en energieke onderzoeker met een grote betrokkenheid bij haar vak en als bekwame en betrokken bestuurder.