30 oktober 2018

"Iedereen was zijn nagels aan het lakken. Zo was ook David..." - David?!

© iStockphoto.com

Bij een zin als ‘de hoogleraar houdt een lezing in het Academiegebouw’ zijn we eerder geneigd aan een mannelijke hoogleraar dan aan een vrouwelijke hoogleraar te denken. De Volkskrant vroeg zich recent nog af of het toch niet beter is een onderscheid te maken tussen verslaggever en verslaggeefster. Er is al veel onderzoek gedaan naar beroepen die als typisch mannelijk of vrouwelijk worden gezien en hoe lezers woorden als ‘hoogleraar’ en ‘verslaggever’ verwerken. Met het oog op genderstereotypering in de taal is er echter nog weinig onderzoek gedaan naar taalverwerking en activiteiten die als typisch mannelijk of vrouwelijk worden gezien.

Dr. Anita Eerland
Dr. Anita Eerland

Taalwetenschappers dr. Anita Eerland, prof. dr. Ted Sanders (UiL OTS, Utrecht) en Theresa Redl (CLS & MPI, Nijmegen) ontdekten dat mensen moeite hebben met het verwerken van zinnen waarin een man een typisch vrouwelijke activiteit uitvoert. Dit gold niet voor een typisch mannelijke activiteit uitgevoerd door een vrouw. Zij publiceerden hierover in PLoS ONE.

Prof. dr. Ted Sanders. Foto: Ed van Rijswijk
Prof. dr. Ted Sanders. Foto: Ed van Rijswijk

Hoe mensen taal verwerken

De onderzoekers hebben met behulp van eye tracking gekeken hoe mensen taal verwerken. Anita Eerland: “Je kan aan oogbewegingen zien waar mensen naar kijken en welke informatie ze op dat moment aan het verwerken zijn. Als mensen langer kijken naar een bepaald stukje tekst of als ze terug gaan lezen dan geeft dat aan dat mensen moeite hebben met het verwerken of integreren van die informatie.”

David lakt zijn nagels

De respondenten kregen zinnen voorgelegd met typisch mannelijke, typisch vrouwelijke of neutrale activiteiten. De computer keek mee en registreerde hoe lang mensen naar bepaalde stukjes van deze zinnen keken. Zo kregen respondenten een van deze zinnen onder ogen:

Iedereen was zijn nagels aan het lakken. Zo was ook Amber een felle nagellak aan het aanbrengen.

Iedereen was zijn nagels aan het lakken. Zo was ook David een felle nagellak aan het aanbrengen.

De onderzoekers waren vooral geïnteresseerd in de verwerking van de mannen- of vrouwennaam in de tweede zin.

Amber rookt een sigaar

© iStockphoto.com

Eerland: “Uit ons onderzoek blijkt dat het patroon van oogbewegingen van mensen anders is wanneer ze lezen over mannen die een activiteit uitvoeren die als typisch vrouwelijk wordt gezien – zoals het lakken van nagels. Mensen bleven dan langer kijken naar de naam – David. Als mensen lezen over vrouwen die een typisch mannelijke activiteit uitvoeren – zoals een sigaar roken - dan is het patroon van oogbewegingen hetzelfde als wanneer mannen of vrouwen een neutrale activiteit – zoals tanden poetsen - uitvoeren. Het lijkt er dus op alsof we het makkelijker kunnen verwerken wanneer een vrouw een mannenactiviteit uitvoert dan wanneer een man een vrouwenactiviteit uitvoert. Dit zegt wellicht iets over de sociale acceptatie van mannen die activiteiten uitvoeren die als meer vrouwelijk gezien worden.”

Zijn in neutrale zin

Zijn is een masculine generic, het is een mannelijk voornaamwoord maar het kan verwijzen naar een groep met alleen mannen, alleen vrouwen of gemengd. Eerland: “Verrassend genoeg werd de hypothese dat het voornaamwoord zijn - hoewel neutraal bedoeld - mensen eerder aan mannen zou laten denken, niet bevestigd. De oogbewegingspatronen – en dus verwerking – voor een neutrale activiteit uitgevoerd door een man zijn hetzelfde als voor een neutrale activiteit uitgevoerd door een vrouw.”