Hormoonverstorende stoffen tasten zenuwcellen aan en verstoren hersenontwikkeling
Promotie Lennart van Melis op 8 januari 2026
Chemicaliën zoals bestrijdingsmiddelen, weekmakers, vlamvertragers en PFAS kunnen de hormoonhuishouding verstoren. Maar dat niet alleen: zij kunnen ook de ontwikkeling en werking van de hersenen negatief beïnvloeden, ontdekte Lennart van Melis in zijn promotieonderzoek. “Hormoonverstorende stoffen zijn dus op twee manieren schadelijk. Daarom is het belangrijk om de blootstelling eraan zoveel mogelijk te beperken.” Van Melis promoveert op 8 januari 2026 aan de Universiteit Utrecht (faculteit Diergeneeskunde).
Van Melis baseerde zijn promotieonderzoek op (in vitro) modellen van (ontwikkelende) hersencellen van mannetjes- en vrouwtjesratten, dus niet op ‘echte’ hersenen van mens of dier. Daaraan kleven immers praktische en ethische bezwaren. Van Melis testte voor een groot aantal stoffen of ze invloed hebben op de functie en/of ontwikkeling van hersencellen. Hij keek onder meer naar bestrijdingsmiddelen waarvan bekend is dat ze hormoonverstorend zijn, weekmakers, vlamvertragers en PFAS.
Blootstelling verminderen
“Veel van deze stoffen zijn inderdaad in staat om de communicatie tussen zenuwcellen en de ontwikkeling van neuronale netwerken te verstoren, soms al bij concentraties die vergelijkbaar zijn met de blootstelling die we bij mensen zien via concentraties in het bloed”, zegt de promovendus. “Het is dus belangrijk om de blootstelling aan dit soort stoffen te beperken.”
Sommige effecten verschilden tussen mannelijke en vrouwelijke hersencellen, maar deze verschillen waren niet consistent voor alle stoffen of alle blootstellingstermijnen. “Hoewel de stoffen duidelijk neurotoxische effecten veroorzaakten, suggereren onze resultaten dat die effecten hoogstwaarschijnlijk niet het gevolg zijn van verstoring van hormonale routes, maar eerder worden veroorzaakt door andere giftige mechanismen die de zenuwcellen zelf aantasten. Deze stoffen zijn dus dubbel slecht: ze verstoren de hormoonhuishouding én hebben negatieve effecten op de hersenontwikkeling.”