Homework: de strijd voor betere woonomstandigheden

De huizencrisis gaat over meer dan alleen het beperkte aanbod aan betaalbare woningen. Het gaat net zo goed om de slechte woonomstandigheden in de sociale woningbouw. Tochtige ramen en deuren, schimmel op de muren, verwaarloosd onderhoud en renovatie – dat is de dagelijkse realiteit voor de mensen die in sociale sectorwoningen leven. Maar waar woningcorporaties en beleidsmakers hebben nagelaten actie te ondernemen, nemen activisten en bewoners het heft in eigen handen. Organiseren, repareren en isoleren; de enorme hoeveelheid werk die zij gedwongen zijn zelf te doen, blijft vaak onopgemerkt. In de documentaire Homework, gefilmd op locatie in Amsterdam en Dublin, krijgen we een kijkje in hun dagelijks leven en werk. De film van Job van Aken en onderzoekers Anushka Dasgupta en Luca Hopman (USBO) gaat op zaterdag 26 september 2026 in première op het Nederlands Filmfestival in Utrecht.

Homework wordt gefinancierd door het Vidi-project Improvising security: subsistence in contemporary urban Europe (onder leiding van Marguerite van den Berg), het Institutions for Open Societies Seed Fund, Huurders Netwerk Amsterdam (HNA) en het Public Engagement Seed Fund van de Universiteit Utrecht.

'Wij zijn niet de experts op het gebied van wonen in sociale huurwoningen; de mensen die daar wonen wel.'

Wetenschappelijk activisme is heel waardevol, maar zeker ook het serieus nemen van het dagelijks leven van mensen, zegt onderzoeker Luca Hopman van het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht. Wij zijn niet de experts op het gebied van wonen in sociale huurwoningen; de mensen die daar wonen wel, voegt medeonderzoeker Anushka Dasgupta toe. Deze documentaire maakt dit onderwerp echt tastbaar, meer dan academische teksten dat doorgaans kunnen.

De documentaire Homework is gebaseerd op hun etnografisch onderzoek in Dublin (Dasgupta) en Amsterdam (Hopman) en gaat in wezen over de soorten arbeid die komen kijken bij het onderhoud en de renovatie van sociale huurwoningen. Echte, fysieke arbeid die wordt verricht bij het schoonmaken, onderhouden en repareren van huizen, maar ook bij het organiseren en in activisme. Het organiseren van bijeenkomsten en protesten, maar ook vrijwilligerswerk, bijvoorbeeld bij het isoleren van woningen; het controleren van centrale verwarmingssystemen en het vervangen van tochtstrippen rond deuren en ramen – werkzaamheden die worden uitgevoerd om de duurzaamheid, het welzijn en de gezondheid van de bewoners te verbeteren, de energierekening te verlagen en de duurzaamheid te vergroten door het gasverbruik te verminderen.

De huizencrisis is niet alleen een crisis van tekort, maar ook een probleem van kwaliteit en geschiktheid, zegt Anushka Dasgupta. Sociale huurwoningen worden door woningcorporaties niet goed onderhouden. Bewoners moeten daar zelf in actie komen, omdat zij er de hele tijd moeten wonen. Woningbouwverenigingen bekijken woningen vanuit het perspectief van het repareren of slopen van vastgoed, van wooneenheden. En zo wordt het meestal ook besproken, ook in het beleid: in cijfers, eenheden en projecten. Maar er zijn mensen die daar dagelijks wonen. We wilden de inspanningen van de mensen zelf laten zien, omdat die vaak over het hoofd worden gezien. Onze documentaire daagt de kijk op de huizencrisis uit en plaatst de mensen die deze crisis aan den lijve ondervinden op de voorgrond.

Homework is op 26 september en 1 oktober te zien op het Nederlands Film Festival (NFF).

Andere manieren om sociale huisvesting te organiseren

In Homework maken we kennis met Fiadh, een vakbondslid en huisvestingsactivist uit Dublin, lid van de Community Action Tenants’ Union (CATU) in Ierland, wiens leven draait om het organiseren van huurders en het aanpakken van diverse vormen van precaire huisvesting, en met Chris, die zich intensief is gaan inzetten in zijn eigen sociale huurwoning, samen met zijn vrouw Lorraine, die een groot deel van haar dagen besteedt aan het onderhoud en de schoonmaak van hun huis. In Amsterdam zien we Omar van de FIXbrigade (een ngo) aan het werk bij het isoleren van huizen, en Elaine, een huisvestingsactiviste die actief is in een bewonerscomité in Amsterdam-Noord dat een belangrijke rol speelt in de herontwikkelingsplannen voor hun wijk.

De tastbare, fysieke gevolgen van de huizencrisis worden vooral gevoeld door arme mensen, de arbeidersklasse met een laag inkomen, zegt Anushka Dasgupta. Zij wonen in sociale huurwoningen. Het werk dat gedaan moet worden, moet ook door hen worden gedaan. Het is niet zo dat zij alleen maar slachtoffers zijn van het kapitaal of de verzorgingsstaat; zij werken er ook aan mee of er tegenin, binnen de mogelijkheden die ze hebben. Zowel in Dublin als in Amsterdam zijn het deze mensen die te maken hebben met de nadelige gevolgen van bezuinigingen en neoliberalisme - ongeacht de verschillen in hoe de overheid functioneert.

Luca Hopman vervolgt: We hoeven alleen maar aan de Grenfell Towers in Londen te denken om te zien waar het beleid rond sociale woningbouw en de marginalisering van huurders van sociale huurwoningen toe hebben geleid.

De titel van onze documentaire is dan ook bedoeld als een oproep aan woningcorporaties: doe je huiswerk.

Bewoners van sociale huurwoningen zijn afhankelijk van de corporaties om hun renovaties uitgevoerd te krijgen, en wel op een veilige en degelijke manier. Andere organisaties, zoals de FIXbrigade, nemen reparatiewerkzaamheden op zich, maar zij kunnen niet alle structurele problemen oplossen. De titel van onze documentaire is dan ook bedoeld als een oproep aan woningcorporaties: doe je huiswerk.

Door te laten zien wat de mensen zelf doen en hoe bewoners en activistische organisaties met elkaar in contact komen, laten we zien welke verbeteringen er nodig zijn, en hoe huisvesting anders georganiseerd zou kunnen worden. Daar ligt potentieel, maar alleen als het serieus wordt genomen, aldus Hopman.

Maar we romantiseren dit werk niet, benadrukt Anushka Dasgupta, zoals vaak gebeurt bij de omgang met gemarginaliseerde gemeenschappen die onder zware omstandigheden moeten improviseren. We willen laten zien dat dit werk wordt gedaan en dat het goed wordt gedaan, maar dat het ten koste gaat van specifieke mensen in de stad. Dat betekent niet dat woningaanbieders op dit werk moeten vertrouwen en zeggen: als zij het bewoonbaar kunnen maken, kunnen zij er dus in wonen.

Filmvertoning in wijken en tijdens evenementen

De filmmakers zien de documentaire als een aanzet tot een gesprek en hopen dat allerlei (activistische) organisaties het vanaf hier verder zullen oppakken. We willen graag dat de film terugkeert naar de buurten waar mensen zich daadwerkelijk organiseren, aldus Hopman. Na de première op het Nederlands Film Festival wordt de film ook vertoond tijdens het evenement Survival Infrastructures in Rotterdam en door het Huurders Netwerk Amsterdam in Amsterdam. In het voorjaar wordt de film bovendien vertoond in Dublin, door de vakbond waarmee de onderzoekers hebben samengewerkt.

Onderzoeksprogramma en ondersteuning

De documentaire maakt deel uit van het onderzoeksprogramma ‘Improvising security subsistence: in contemporary urban Europe’, onder leiding van Marguerite van den Berg. Beide onderzoekers zijn Marguerite van den Berg en Noortje van Amsterdam bijzonder dankbaar, evenals de vele vrienden die hebben geholpen bij het maken van deze film.

Meer informatie

Wilt u meer informatie over het onderzoek van Anushka Dasgupta, Luca Hopman of de (vertoning van) Homework, neem dan contact op met persvoorlichter Gert den Toom (g.dentoom@uu.nl, 06 383 25 878).

Voor meer informatie over filmmaker Job van Aken kunt u terecht op zijn website.