11 december 2018

Sharing and Shaping

Hoe Uber en Airbnb de regelgeving in landen beïnvloeden

Uber chauffeur in auto

Terwijl in Nederland Uber moeilijk voet aan de grond kreeg, lukte het bijvoorbeeld in Egypte voor de taxidienst wél om een legitieme plek in de maatschappij te veroveren.

Hoe dat gebeurde en hoe ook Airbnb zich opstelt in de strijd met bestaande regelgeving, is onderzocht door Coen Rigtering en Bilgehan Uzunca van de Utrecht University School of Economics en Pinar Ozcan van de Warwick Business School in Coventry. Ze vergeken de situatie in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Egypte.

Dit onderzoek laat zien hoe sharing economy platforms zich legitimeren en hoe dezelfde type strategieën kunnen resulteren in verschillende uitkomsten in verschillende contexten. In het bijzonder:

  1. Onder welke omstandigheden overheden niet langer kunnen vertrouwen op zelfregulatie door sharing economy platforms, en

  2. Hoe platform technologieën kunnen bijdragen aan het oplossen van grote maatschappelijke problemen in landen met zwakkere instituties en hoe dit sharing economy platforms helpt om zichzelf te legitimeren en regelgeving te veranderen. 

Het onderzoek is volledig na te lezen in het artikel: Sharing And Shaping: A Cross-Country Comparison Of How Sharing Economy Firms Shape Their Institutional Environment To Gain Legitimacy recentelijk verschenen in Academy of Management Discoveries (Special Issue on Sharing Economy). 

Het onderzoek is samengevat in deze video van The Academy of Management:

Ontoereikende wetgeving

Sharing economy platforms, zoals Uber en Airbnb, maken gebruik van vernieuwende en disruptieve business modellen. Wanneer deze platforms zich vestigen in een land is bestaande regelgeving vaak ontoereikend of is de handelswijze van deze platforms in strijd met bestaande regelgeving. Een voorbeeld van ontoereikende regelgeving is het verhuren van een kamer aan toeristen. Dit gebeurde lang voordat Airbnb haar intrede deed. Echter, sinds Airbnb is de schaal waarop dit gebeurt exponentieel gegroeid, waardoor regulatie belangrijk wordt. Een voorbeeld van een sharing economy platform dat in strijd is met bestaande regelgeving is Uber. Alle taxi’s in Nederland dienen uitgerust te zijn met een officiële taximeter. Uber maakt geen gebruik van taximeters omdat de Uber app de rit registreert en overtreed daarmee, strikt genomen, de taxiwet. 

Zelfregulatie en strategische acties

Uber en Airbnb ondernemen strategische acties om hun diensten en business model te legitimeren en om regelgeving in hun voordeel te veranderen. Waar regelgeving ontoereikend is, kunnen bedrijven kiezen voor zelfregulatie. Zelfregulaties is vaak gunstig omdat bedrijven zelf in controle blijven en handhaving door overheden lastig is. Airbnb heeft, bijvoorbeeld,  in Amsterdam actief samengewerkt met de gemeente om ‘hosts’ (degenen die appartementen verhuren) voor te lichten op het gebied van (brand)veiligheid. Daarnaast hebben zij regels opgesteld die het maximaal aantal dagen dat een appartement verhuurd mag worden via Airbnb beperkt tot 30. Dit soort strategische acties hebben ertoe geleid dat Airbnb relatief vrij kan opereren in Amsterdam.

De recentelijke bewegingen tegen Airbnb in Amsterdam tonen echter aan dat naarmate platformen groeien overheden niet langer kunnen vertrouwen op zelfregulatie. In geen enkele wereldstad is het aantal Airbnb aanbieders per inwoner zo hoog als in Amsterdam.  De baten van het verhuur van al deze appartementen (winsten voor eigenaren en Airbnb) leiden daarmee in toenemende mate tot overlast voor inwoners en de gemeente en de noodzaak om officiële regelgeving te introduceren. Door echter eerst in te zetten op zelfregulatie en een goede relatie op te bouwen met de gemeente, heeft Airbnb een gunstige positie verworven en is het lastig om op korte termijn nieuwe regelgeving te introduceren.  

Uber in Egypte: een bijzondere situatie

In tegenstelling tot Airbnb opereert Uber in een sterk gereguleerde markt. In dergelijke markten moet bestaande regelgeving (b.v., een taximeter van de overheid) worden aangepast om zelfregulatie (b.v., een app van Uber die een rit registreert) mogelijk te maken . De mate waarin Uber hierin slaagt verschilt echter sterk van land tot land. In Nederland is Uber ondanks meerdere rechtszaken en het beïnvloeden van de publieke opinie door het aannemen van invloedrijke personen (b.v.,  Neelie Kroes en Bart de Liefde ) er niet in geslaagd om UberPop te legaliseren. In een land als Egypte, is Uber er echter, ondanks hevige protesten vanuit bestaande taxibedrijven, in geslaagd om snel veranderingen in de taxiwet door te voeren. Dit is vooral het gevolg van de mogelijkheid om grote maatschappelijke problemen te adresseren en op te lossen. Eén van de belangrijkste problemen in Egypte is veiligheid en de veiligheid van vrouwen in het openbaar vervoer in het bijzonder . Uber heeft situaties waarbij vrouwen lastig werden gevallen strategisch ingezet op sociale media om te laten zien hoe zij omgaan met dit soort situaties, welke acties die zij ondernemen tegen de chauffeurs en, in bredere zin, hoe hun applicatie openbaar vervoer veiliger maakt. Daarnaast kon Uber inzichtelijk maken hoe hun applicatie nieuwe banen genereerd en betere toegang bied tot openbaar vervoer in een land waar de werkeloosheid hoog is en er geen uitgebreide openbaar vervoer infrastructuur aanwezig is. 

Contact met de onderzoekers van de Universiteit Utrecht
Universitair docent
Universitair docent