Hoe bespreek je gevoelige onderwerpen in de klas?

Van de manosphere tot haatcomments op TikTok: gevoelige onderwerpen komen langs tijdens de les, op het plein en in de gangen van de middelbare school. Maar hoe ga je daar als docent goed mee om? In samenwerking met de Utrechtse middelbare school UniC en scholengroep NUOVO bracht Dynamics of Youth leerlingen, onderwijsprofessionals en onderzoekers bij elkaar. 

Voor docenten kan het uitdagend zijn als er heftige meningen in de klas naar voren komen. Bjorn Wansink, Nienke Smit en Zehra Çolak gaan tijdens het event ‘Over verschillen gesproken’ live in gesprek met docenten en leerlingen van Unic. 

Zehra Çolak doet onderzoek naar het gevoel van belonging van leerlingen: het gevoel dat je welkom en veilig bent op school, je ‘erbij’ hoort en geaccepteerd wordt door docenten en klasgenoten. Haar onderzoek naar de ervaringen van jongeren van kleur op een stedelijke school laat zien dat veiligheid op school voor velen niet vanzelfsprekend is. “Het is vaak goed bedoeld om ruimte te willen geven aan álle meningen in de klas, maar uitspraken die voor de één heel onschuldig zijn, kunnen pijnlijk zijn voor de ander. Als je ruimte geeft aan álle stemmen, zal dat gevolgen hebben voor bepaalde leerlingen en hun gevoel van belonging. Het is belangrijk je daar bewust van te zijn als docent.”

Uitspraken die voor de één heel onschuldig zijn, kunnen pijnlijk zijn voor de ander

Nadenken over je eigen positie

Meteen na de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 onderzoeken Nienke Smit en haar collega’s hoe er door docenten en leerlingen in de klas op de uitslag wordt gereageerd. Wat gebeurt er als politiek de klas in komt? En hoe blijven leerlingen en docenten met elkaar in contact als het ongemakkelijk wordt?

Smit: “Docenten geven aan dat het belangrijk is om kennis over politiek en de democratische rechtsstaat aan te reiken. Maar ook om emoties te erkennen en aandacht te besteden aan sociale veiligheid, van de leerlingen en de docent zelf. Nadenken over jouw eigen positie en perspectief als docent is daarbij belangrijk: speelt jouw eigen mening of achtergrond een rol bij de manier waarop je een onderwerp benadert? Het onderwijs kan niet zonder gesprek en samenwerking met leerlingen. Luisteren en doorvragen geeft kracht, hoop en inzicht.”

Nadenken over jouw eigen positie en perspectief als docent is daarbij belangrijk: speelt jouw eigen mening of achtergrond een rol bij de manier waarop je een onderwerp benadert?

Samenwerking met de praktijk

Tijdens de bijeenkomst gaan jongeren en docenten ook met elkaar in gesprek over gevoelige onderwerpen in de klas. De aanwezige jongeren geven aan dat het fijn is als er in een veilige sfeer open over gesproken kan worden. Bjorn Wansink vat als moderator samen dat er nooit een pasklaar recept is voor een gesprek in de klas, maar dat elke situatie, elke klas en elke dag anders is. Het gaat om het uitnodigen van leerlingen om hun perspectieven te delen, maar ook om ze op hun eigen perspectief te laten reflecteren.

Tegelijkertijd moet je als docent ook begrenzen als je bijvoorbeeld te maken krijgt met discriminatie. Het balanceren tussen uitnodigen en begrenzen is een grote uitdaging voor docenten. Het helpt erg om samen met docenten na te denken over hoe je gevoelige onderwerpen in de klas kunt bespreken, om zo ook steun en inspiratie bij elkaar te vinden.