5 oktober 2015

Waar staat het Utrechtse strategische onderzoeksthema na twee jaar

Het succes van Sustainability: samenwerken op moleculair niveau en wereldschaal

Verrassende samenwerkingen en nieuwe onderzoekslijnen. Wetenschappers vanuit alle hoeken van de Universiteit Utrecht vinden elkaar binnen Sustainability. Wat hebben de mensen achter het Utrechtse strategische onderzoeksthema tot zo ver voor elkaar gekregen? Welke uitdagingen hebben ze getrotseerd? En vooral: welke ambities hebben ze?

Sierd Cloething (r) en Werner Most
Sierd Cloetingh (rechts) en Werner Most, programme director en de managing director van het onderzoeksthema Sustainability.

Samenwerken tussen Utrechtse wetenschappers. Samenwerken door Nederlandse onderzoeksgroepen. En vooral samenwerken met internationale partners. Het is de rode draad tijdens het gesprek met Sierd Cloetingh en Werner Most, de programme director en de managing director van het onderzoeksthema Sustainability van de Universiteit Utrecht.

Sustainability zag, als een van de vier strategische onderzoeksthema's van de Universiteit Utrecht, twee jaar geleden het levenslicht. Utrechtse wetenschappers uit - op het oog - zeer verschillende vakgebieden, zijn op initiatief van het college van bestuur gaan samenwerken om het onderzoeksprofiel van de universiteit te versterken. Poolonderzoekers met hydrologen, stadsgeografen met epidemiologen, en scheikundigen met aardwetenschappers. Allemaal hebben ze hetzelfde raakvlak: hun onderzoek draagt bij aan de kennisbasis voor een duurzame samenleving.

Nieuwe onderzoekscombinaties

We liggen op koers, zegt Cloetingh zonder aarzeling. “De afgelopen twee jaar hebben we onze drie onderzoekspijlers opgezet: Water, climate & ecosystems, Future energy & resources en Healthy urban living.” De fundering voor Sustainability is daarmee gelegd. Met een natuurlijke vanzelfsprekendheid bouwen de onderzoekers hierop verrassende samenwerkingen en nieuwe onderzoekslijnen. Werken met collega-onderzoekers buiten het eigen vakgebied gebeurde tot dan toe mondjesmaat, maar is essentieel geworden om het huidige Sustainability-onderzoek tot een succes te maken.

Cloetingh: “Door het creëren van een community faciliteren wij dat deze nieuwe onderzoekscombinaties binnen het duurzaamheidsonderzoek ontstaan. Die samenwerking kan je niet opleggen, maar zijn organisch ontstaan. Bottom-up. Op die manier krijgt het programma ook organisatorisch een duurzaam karakter.”

“Samenwerken binnen Sustainability is niet vanzelfsprekend. Er is soms zelfs sprake van een wetenschappelijk cultuurverschil”, zegt Most. “Een scheikundige die onderzoek doet naar biobrandstoffen, een natuurkundige die de klimaatverandering bestudeert, of een stadsgeograaf die het fietsgedrag in metropolen bestudeert; ze hebben op het eerste gezicht weinig gemeenschappelijks. Maar binnen Sustainability hebben ze elkaar toch gevonden.”

Internationale zwaargewichten

Nu de basis van Sustainability in Utrecht is gelegd, wordt de volgende stap gezet in het buitenland.

“De kracht van het Utrechtse duurzaamheidsonderzoek zit in de excellentie van onze onderzoeksgroepen - dat zijn echt internationale zwaargewichten. En onze kruisbestuiving tussen de exacte wetenschappen, geowetenschappen, sociale wetenschappen en rechten is ook uniek”, verklaart Cloetingh. Tel daar de naburige wetenschappelijke instellingen, zoals TNO, Deltares en het RIVM, het KNMI en het NIOZ bij op en je hebt een totaalpakket met internationale allure.

Most: “De mix van expertise én de breedte van ons onderzoek maakt het profiel van Sustainability internationaal uniek. Als je die excellentie in beeld hebt, dan kan je internationale samenwerkpartners van hoog niveau te vinden.”

Magneet voor toptalent

En dat is wat Sustainability de komende jaren gaat doen. Utrecht moet een universiteit zijn die topwetenschappers aantrekt, unieke faciliteiten aanbiedt en subsidies binnenhaalt. Als solist red je het volgens Cloetingh niet meer op het internationale speelveld. Om mee te kunnen delen in de miljardensubsidie die jaarlijks in Europa vrijkomt, moet je samenwerken met Europese instellingen.

“Een universiteit die in zichzelf investeert en banden aangaat met andere universiteiten en instituten is een aantrekkelijke plek voor onderzoekers uit de hele wereld. En die onderzoekers kunnen daarbij ook hun ontvangen subsidies meenemen.”

“Het blijft daarom erg belangrijk dat het college van bestuur ook na 2016 blijft investeren in Sustainability”, zegt Cloetingh. “Daarmee draagt het bestuur uit dat Sustainability een gezichtsbepalend element van de universiteit is. Dat is heel motiverend voor onze onderzoekers.”

“Met het bedrag van het bestuur kunnen we de onderzoekers bij elkaar brengen en een inspirerende community vormen”, aldus Most. “Dit versterkt het concurrerend vermogen en biedt kansen voor duurzame samenwerkingen.”

Sustainability na 2016

De ambities voor Sustainability na 2016 worden op dit moment uitgewerkt. “Er is een internationale, onafhankelijke adviesraad ingesteld om het programma te evalueren”, zegt Most. “We vinden het belangrijk om een blik van buiten te hebben. Niet alleen om te kijken wat er tot dusver gepresteerd is, maar juist ook voor de verdere vormgeving in de toekomst. Wat zijn onze sterktes en hoe kunnen we dat concretiseren?”

Cloetingh: “Daarnaast organiseren wij op 27 oktober een groot wetenschappelijk congres waar het Sustainability-onderzoek wordt gepresenteerd en onze toekomstplannen verder worden uitgewerkt. De adviescommissie is daarbij ook aanwezig, zodat ze kunnen zien wat er op de werkvloer gebeurt.”

Begin 2016 worden de plannen voorgelegd aan het bestuur van de universiteit. Dit kan een belangrijke bijdrage leveren aan strategievorming van Universiteit Utrecht.

Sustainability Universiteit Utrecht

Door haar expertise op het gebied van Sustainability te bundelen, ontwikkelt de Universiteit Utrecht integrale oplossingen voor duurzaamheidsvraagstukken en draagt zij bij aan een betere toekomst voor volgende generaties. Dit thema verbindt het excellente Utrechtse duurzaamheidsonderzoek uit de alfa-, bèta- en gammawetenschappen. De focus ligt op water, energie en een gezonde leefomgeving. Sustainability is een van de vier strategische onderzoeksthema’s van de Universiteit Utrecht.