5 december 2017

Dr. Daniel Oberski is een voorstander van open science

“Het publiek, de overheid en de particuliere sector hebben baat bij open science.”

Dr Daniel Oberski, universiteitshoogleraar bij Sociale Wetenschappen.
Dr. Daniel Oberski, universitair hoofddocent in Methode & Statistiek aan het Departement Maatschappijwetenschappen. Foto door Ed van Rijswijk.

Wetenschappelijke informatie wordt vaak afgeschermd door een betaalmuur. Volgens Dr. Daniel Oberski hindert dit goede wetenschap. Hij is universitair hoofddocent in Methode & Statistiek aan het Departement Maatschappijwetenschappen. Als lid van de Utrecht Young Academy is hij een pleitbezorger van open science. 'Open science is gewoon goede wetenschap.'

Wat bedoelt u als u het hebt over ‘open science’?

Dr. Daniel Oberski: 'Open science betekent open toegang tot data, materiaal, methodes, software, analysescripts en stappen, en wetenschappelijke stukken. Ik moet zeggen dat er veel meer aspecten zijn aan open science. Dit zijn alleen de aspecten waarvan ik denk dat ze het dringendst zijn, maar anderen zijn zeker ook relevant.'

Waarom moet wetenschap meer open worden?

'Als een wetenschapper iets communiceert, moeten anderen kunnen begrijpen waarom zij of hij op dat punt is gekomen. Ze zouden dezelfde stappen moeten kunnen volgen om zelf bij dat punt uit te komen. In andere woorden, de wetenschap moet transparant, reproduceerbaar en repliceerbaar zijn om geloofwaardig te zijn. Om deze redenen is het essentieel dat elke wetenschappelijke stelling vergezeld wordt door alle materialen, data, analysestappen en scripts, en alles dat verder heeft bijgedragen aan de stelling. Bovendien is een stelling die is verstopt achter een betaalmuur moeilijker te vinden, moeilijker te verifiëren, en moeilijker te gebruiken. Daarom, en omdat de meeste wetenschap wordt betaald met publiek geld, zouden wetenschappelijke bevindingen openbaar toegankelijk moeten zijn voor het publiek.'

Hoe open is wetenschap op dit moment?

'Hoewel er nog meer gedaan moet worden, is wetenschap al vrij open, en het wordt beter. Openlijk toegankelijke publicatie wordt de standaard in de komende vijf jaar, en wordt al geëist door veel geldschieters en overheden. Script- en softwaredeling is standaard in veel vakgebieden. Datadeling is dat helaas nog niet altijd.'

De meeste wetenschap wordt betaald met publiek geld, wetenschappelijke bevindingen zouden openbaar toegankelijk moeten zijn voor het publiek.

'Hoewel ik erken dat er uitstekende redenen kunnen zijn om data niet te delen, zoals bescherming van privacy, denk ik dat in de praktijk de privacykaart te snel wordt gespeeld en met weinig aandacht voor de bestaande oplossingen voor dat probleem, zoals statistische disclosure control en datagebruiksovereenkomsten. Archivarissen en statistici kunnen helpen!'

Wat moet er gebeuren om de wetenschap verder open te maken?

'Ten eerste moeten de prikkels veranderen. Onderzoekers zouden beloond moeten worden voor meer open scienceactiviteiten, zoals archivering, datapublicatie en documentatie, open sourcesoftware schrijven, en samenwerking bij open researchprojecten. Ten tweede moet steun voor open science snel toenemen onder wetenschappers. De universiteit moet beslissingen nemen wat betreft strategische doelen voor open science, en erop toezien dat het behalen van die doelen ten goede komt van en rekenschap geeft aan alle vakgebiedspecifieke problemen. In plaats van een blok aan het been van onderzoekers te zijn, moeten we erop letten dat open science een middel blijft voor de verbetering van de academie waar iedereen achter kan staan.'

Hebben alleen wetenschappers baat bij open science?

'Open science is gewoon goede wetenschap. Het is daarom goed voor iedereen die kan profiteren van goede wetenschap, waaronder het publiek, de overheid en de particuliere sector. Dit effect is al duidelijk te zien in open source softwareontwikkeling, wat vooral een goed over en weer is tussen wetenschappers, particuliere bedrijven, en overheden.'

Zonder open source zouden er waarschijnlijk geen iPhones, Android-telefoons, e-mail, of world wide web zijn.

'Zonder open source zouden er waarschijnlijk geen iPhones, Android-telefoons, e-mail, of world wide web zijn. Een voorbeeld van hoe het publiek profiteert van open access is de recente ontwikkeling van nieuwe potentiële medicijntherapieën tegen ziektes door middel van automatische proteïne-ontdekking in de wetenschappelijke literatuur. Als wetenschap in het algemeen kan worden geverifieerd, gerepliceerd, en gemakkelijker kan worden gelezen, stapelen alle voordelen ervan zich sneller en breder op.'

Vermindert ‘gratis wetenschap weggeven’ niet de beschikbare financiering voor de wetenschap?

'In tegendeel, open access maakt fondsen beschikbaar die we nu twee keer uitgeven: één keer met onze tijd, die we gratis weggeven aan uitgevers, en één keer met ons geld van de belastingbetaler via de bibliotheek. Uitgevers houden geheim hoeveel geld dit is, maar universiteitsverslagen suggereren dat dit substantieel is. Economische voordelen bouwen zich ook op vanwege het feit dat open werk niet zo vaak herhaald hoeft te worden, en dat samenwerkingsverbanden en hergebruik van data gemakkelijker plaatsvinden.'

Open science brengt economisch voordeel.

'Bovendien is het financieringsmodel van universiteiten niet gebouwd op het ‘verkopen van research’. Ik moet overigens zeggen dat, hoewel ik geloof dat open science economisch voordeel oplevert, we ermee door zouden moeten gaan zelfs als het geld kost. Wetenschappelijke kennis kan gepubliceerd worden dankzij publiek geld en wetenschappelijke werkuren. Het gaat daarom niet alleen om economisch belang, maar ook om simpele eerlijkheid en noodzaak dat deze kennis openlijk beschikbaar is voor diezelfde wetenschappers en hetzelfde publiek.'

OPEN SCIENCE AAN DE UNIVERSITEIT UTRECHT

Op 14 december organiseert de Utrecht Young Academy een public consultation meeting. Tijdens die vergadering wordt er een plan gemaakt voor de open science-strategie van de universiteit. Het plan wordt besproken en begin 2018 naar het bestuur van de universiteit gestuurd voor goedkeuring.

MEER OVER OPEN SCIENCE