18 december 2017

Voor zijn grote bijdragen aan het onderzoek naar glycanen

Hans Vliegenthart verkozen tot Fellow AAAS

Hans Vliegenthart bij de uitreiking van de naar hem vernoemde Scriptieprijs 2016
Hans Vliegenthart bij de uitreiking van de naar hem vernoemde Scriptieprijs 2016

Emeritus-hoogleraar Hans Vliegenthart (Scheikunde) van de Universiteit Utrecht is verkozen tot Fellow van de American Association for the Advancement of Science (AAAS). Deze zeer eervolle onderscheiding is hem toegekend voor zijn grote bijdragen aan het onderzoek naar glycanen. Dit zijn moleculen met vaak hele complexe structuren die de buitenkant van iedere cel bedekken en nodig zijn voor alle levensprocessen.

Glycanen zijn familie van biomoleculen waaronder gewone suiker, maar hun structuur is vaak nog complexer dan die van DNA en proteïnen, de eiwitten in onze cellen. Bekijk de video voor meer uitleg.

Glycanen

“Hans Vliegenthart heeft op verschillende fronten aan de basis gestaan van het onderzoek naar glycanen”, vertelt prof. Geert-Jan Boons, die sinds 2016 diens onderzoekslijn aan de Universiteit Utrecht voortzet. “Als een van de eersten ontwikkelde hij methoden voor de bepaling van de structuur van deze zeer complexe biomoleculen. De inzichten die dat opleverde, integreerde hij met analyses van de biologische synthese van glycanen in gezond en ziek weefsel. Ook paste hij resultaten toe in onderzoek naar de ontwikkeling van vaccins.”

Ongebruikelijke combinatie

Hans Vliegenthart (1936) werd op het spoor van de biochemie gezet door zijn docent biologie op de hbs. Die vertelde hem dat voor het echt begrijpen van biologische problemen inzicht op moleculair niveau cruciaal is. Daarom besloot hij toch scheikunde te gaan studeren in plaats van biologie. In 1960 studeerde hij aan de Universiteit Utrecht af met een major in organische chemie en een minor in celbiologie, voor die tijd een ongebruikelijke combinatie.

Onontgonnen onderzoeksveld

Na zijn promotie op biochemisch onderzoek naar hormonen, kwam hij in vervolgonderzoek een onbekend glycopeptide tegen. Toen hij het glyco-deel hiervan probeerde op te helderen, ontdekte hij hoe onontgonnen het onderzoekveld van de glycanen was. Na zijn aanstelling als uhd, greep hij zijn kans om zijn onderzoek in deze richting te verleggen.

Leidende pionier

Met – in de loop van de jaren steeds geavanceerdere - NMR-spectroscopie en massaspectrometrie, werd hij een leidende pionier in het onderzoek naar de structuren en synthese van glycanen. Een uitdaging die zo groot bleek, dat het onderzoek naar hun onderlinge interacties op moleculair niveau, pas ruim twintig jaar later mogelijk werd.

Drijvende kracht achter Bijvoet Center

Daarnaast was Vliegenthart één van de drijvende krachten achter de vorming van het Bijvoet Center for Biomolecular Research van de Universiteit Utrecht, dat in 2018 zijn dertigjarig jubileum viert. Onder zijn leiding als onderzoeksdirecteur, legde Het Bijvoet de basis voor de intensieve samenwerking tussen de structuurbiologische groepen van Scheikunde in Utrecht. Daarnaast was Vliegenthart tweemaal decaan van de (toenmalige) faculteit Scheikunde.

Internationale eerbetonen

Voor zijn werk ontving Vliegenthart verschillende internationale eerbetonen, waaronder drie eredoctoraten en de Claude S. Hudson Award in Carbohydrate Chemistry van de American Chemical Society.

Meer lezen