7 juli 2017

Nieuw boek Universiteitshoogleraar Naomi Ellemers

Groep van grootste belang bij moreel handelen

Valsspelende sporters die verboden stimulerende middelen gebruiken. Frauderende bankmedewerkers die miljarden in rook op laten gaan. Immoreel gedrag komt overal voor. Zulk gedrag wordt vaak toegeschreven aan ontbrekend normbesef bij de personen in kwestie. “Maar meestal past die persoon zich gewoon aan bij de normen en waarden binnen een groep. Dat groepsproces blijft vaak onderbelicht.” Aldus Universiteitshoogleraar en sociaal psycholoog Naomi Ellemers van de Universiteit Utrecht. Jarenlang onderzocht zij het moreel gedrag van groepen. Dit onderzoek is bijeengebracht in het zojuist verschenen boek Morality and Regulation of Social Behavior: Groups as Moral Anchors.

Boek Naomi Ellemers

Een brave huisvader die tot ieders verbijstering vernielingen aanricht aan een eeuwenoud monument. En een opstandige puber die vervolgens uit vrije wil geld inzamelt voor de herstelwerkzaamheden aan dat monument. Het klinkt ietwat onwaarschijnlijk als er enkel naar het individu wordt gekeken. Maar wie weet tot welke groep de vader en tot welke groep de puber behoort, begrijpt het gedrag van deze twee individuen al veel beter. De vader is een van de Feyenoordfans die in 2015 de Romeinse Barcaccia fontein vernielden. De puber maakt deel uit van een gymnasiumklas die voor hun trip naar Rome het geld inzamelde.

Groepsmoraal leidend

Bovenstaand voorbeeld is slechts een van de vele voorbeelden die Ellemers in haar boek aanhaalt om het belang van de groepsmoraal te duiden. “Moreel gedrag wordt nog teveel als individueel probleem bekeken. Uit mijn onderzoeken komt juist naar voren dat de moraal binnen een groep vaak leidend is voor het gedrag van een individu.”

Buitensluiten van degene die onacceptabel gedrag heeft vertoond is zeer onverstandig

Op de werkvloer

Het boek van Ellemers is niet alleen verplichte kost voor (sociaal) psychologen: moreel gedrag binnen een groep is voor velen relevant. “Voor de leidinggevende bijvoorbeeld die een groep werknemers aanstuurt. In het boek vertel ik over mijn onderzoek naar groepsgedrag binnen organisaties, bijvoorbeeld binnen financiële instanties. Uit onderzoek op de werkvloer blijkt keer op keer dat de bedrijfscultuur en het ethische klimaat in het team bepalen welke zakelijke beslissingen werknemers al of niet moreel acceptabel vinden.”

Bijsturen van immoreel gedrag

Ellemers geeft in haar boek ook aan of en hoe dit soort probleemgedrag bijgestuurd kan worden. “Vaak hameren we op het immorele karakter van het gedrag, zonder oog voor de situatie, waarmee we dus ook de persoon die dit gedrag vertoont veroordelen en afwijzen. Dat werkt meestal averechts. In onze laboratoriumstudies zien we dat dit vooral stress oplevert, waardoor de persoon in kwestie geneigd is het probleem te ontkennen of te bagatelliseren. Dat helpt niet om het gedrag te verbeteren. Buitensluiten van degene die onacceptabel gedrag heeft vertoond is zelfs zeer onverstandig: wie eenmaal is verstoten uit de groep heeft niets meer te verliezen en hoeft zich niets meer aan te trekken van het oordeel van anderen. Daarmee vervalt ook de mogelijkheid van de groep om het gedrag bij te sturen. Want ook om positief gedrag te stimuleren en te belonen is de rol van de groep van het grootste belang.”

Morality and Regulation of Social Behavior: Groups as Moral Anchors is verschenen in de serie European Monographs, en is gepresenteerd tijdens de driedaagse conferentie van de European Association of Social Psychology in Granada.

Meer informatie
Persvoorlichting faculteit Sociale Wetenschappen, 030-253 4027, r.a.b.vanveen@uu.nl
B.g.g. Persvoorlichting Universiteit Utrecht, 030-253 3550, news@uu.nl