Flinke toename uitstoot broeikasgas N2O

Merendeel uitstoot afkomstig uit de landbouw

De uitstoot van N2O (distikstofmonoxide of lachgas), een broeikasgas dat krachtiger is dan kooldioxide of methaan, nam tussen 1980 en 2020 met 40 procent toe. In dat laatste jaar kwam er meer dan 10 miljoen ton in de atmosfeer terecht, voornamelijk vanuit de landbouw. Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Global Carbon Project, een internationale organisatie die de mondiale uitstoot van broeikasgassen onderzoekt. Aan het rapport werkten 58 onderzoekers van 55 organisaties uit 15 landen mee. Bij het onderzoek zijn ook twee onderzoekers van de Utrechtse faculteit Geowetenschappen betrokken. “Het stikstofprobleem gaat verder dan bodemverontreiniging.”

De landbouwproductie was in het vorige decennium goed voor 74 procent van de door de mens veroorzaakte uitstoot van N2O - voornamelijk afkomstig van commerciële meststoffen en dierlijk afval op akkerland - volgens het rapport "Global Nitrous Oxide Budget 2024" dat vandaag is gepubliceerd in het tijdschrift Earth System Science Data. De landbouwemissies bereikten 8 miljoen ton in 2020, een stijging van 67 procent ten opzichte van de 4,8 miljoen ton die in 1980 werd uitgestoten.

Recordhoeveelheid

Meest alarmerende uitkomst van het onderzoek: in een tijdperk waarin de uitstoot van broeikasgassen juist moet dalen om de opwarming van de aarde te verminderen, kwam er in 2021 en 2022 meer N2O in de atmosfeer terecht dan op enig ander moment in de geschiedenis. “N2O heeft een sterker opwarmend effect dan kooldioxide,” beklemtoont dr. Junjie Wang van de Utrechtse faculteit Geowetenschappen. “En door menselijke activiteiten zien we tegenwoordig een aanzienlijke uitstoot van N2O. Niet alleen op directe wijze vanuit de landbouw en aquacultuur, zoals viskwekerijen, maar ook indirect via het oppervlaktewater.” Eerder al tekende ze voor een onderzoek dat grondwater en stuwmeren aanwees als belangrijke “bronnen” van N2O.

N2O heeft een sterker opwarmend effect dan kooldioxide

Niet alle stikstof is stikstof

Onze atmosfeer bestaat van nature voor bijna 80 procent uit stikstof, een gas met als formule N2, maar vanuit het oogpunt van de milieuproblematiek of klimaatverandering worden met “stikstof” reactieve verbindingen bedoeld die vaak ontstaan door menselijk handelen. N2O is zo’n verbinding. Een ander bekend voorbeeld is ammoniak (NH3). “Dit onderzoek toont eens te meer de breedte aan van het stikstofprobleem,” aldus prof. dr. Lex Bouwman, evenals Junjie Wang betrokken bij het N2O-onderzoek. “Het gaat dus niet alleen om de verontreiniging van grond- en oppervlaktewater maar ook om het broeikaseffect. Daar heeft de Nederlandse politiek nog niet eens over nagedacht.”

Klimaatakkoord

"De uitstoot van N2O door menselijke activiteiten moet afnemen om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot 2 °C, zoals vastgelegd in het Klimaatakkoord van Parijs", zegt de hoofdauteur van het rapport, Hanqin Tian, hoogleraar Global Sustainability aan het Schiller Institute van Boston College. "Vermindering van de N2O-uitstoot is de enige oplossing, aangezien er op dit moment geen technologieën bestaan die N2O uit de atmosfeer kunnen verwijderen."

Dit onderzoek toont eens te meer de breedte aan van het stikstofprobleem

Miljoenen metingen

De concentratie van atmosferisch N2O bereikte in 2022 336 delen per miljard, een stijging van 25 procent ten opzichte van het pre-industriële niveau. Deze cijfers gaan veel verder dan de eerdere ramingen door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), aldus Tian. Aan het onderzoek gingen miljoenen N2O-metingen vooraf. Die zijn de afgelopen vier decennia uitgevoerd op het land en in de atmosfeer, in zoetwatersystemen en de oceaan. Tian wijst erop dat de onderzoekers daarmee hebben gezorgd voor de meest uitgebreide wereldwijde N2O-cijfers tot nu toe.

Over een andere boeg

"We moeten een flink deel van onze huidige praktijken in de landbouw heroverwegen. Om de uitstoot van broeikasgassen en watervervuiling te verminderen is een rationeler gebruik van kunstmest en dierlijke mest nodig," zegt Josep Canadell, uitvoerend directeur van het Global Carbon Project en onderzoeker bij het Australische CSIRO Marine and Atmospheric Research.

Successen

De top 10 van N2O-producerende landen zijn China, India, de Verenigde Staten, Brazilië, Rusland, Pakistan, Australië, Indonesië, Turkije en Canada, blijkt uit het onderzoek. Sommige landen hebben volgens het rapport succes geboekt bij het verminderen van de uitstoot van N2O. Zo is de groei van de Chinese uitstoot sinds het midden van de jaren 2010 vertraagd, net als de uitstoot in Europa in de afgelopen decennia.

Artikel

Hanqin Tian, Naiqing Pan, Rona L. Thompson et al., ‘Global nitrous oxide budget (1980–2020)’, Earth System Science Data, https://doi.org/10.5194/essd-16-2543-2024.