20 februari 2019

Publicatie Geophyscial Research Letters

Extreme droogtes normaler bij twee graden opwarming

Een opwarming van 2°C gaat in de wereld zorgen voor meer extreme hydrologische situaties. Dat concluderen onderzoekers van de Universiteit Utrecht en het KNMI deze week in het tijdschrift Geophyscial Research Letters. Ze laten zien dat extreme droogte zoals in 2018 normaler worden als de temperatuur door klimaatverandering 2 graden stijgt.

Laag water aan de Waalkade. Foto: Tim Hahn
Historisch lage stand van de Waal in Nijmegen oktober 2018. Foto: Tim Hahn

De zomer van 2018 ging de boeken in als een hele droge zomer. Gras was meer geel dan groen, boeren mochten hun akkers met mate besproeien en gewassen vielen kleiner uit waardoor ze niet meer verkocht werden. Boeren zijn nu alweer bezorgd over de zomer van 2019, viel te lezen in het Algemeen Dagblad. Het is inmiddels eind winter, vele regenbuien later en van de droogte is op het eerste gezicht vrij weinig meer te merken. Maar ons grondwaterpeil is helaas nog niet hersteld, en met het oog op de klimaatopwarming zullen droogtes zoals die van 2018 vaker en in extremere vorm gaan voorkomen.

2000 jaar aan klimaatsimulaties

De Utrechtse wetenschappers vergeleken samen met collega’s van het KNMI verschillende scenario’s, waarbij het huidige klimaat vergeleken wordt met dat in een twee graden warmere wereld. Met behulp van klimaatmodellen van het KNMI en hydrologische simulaties van de Universiteit Utrecht konden ze 2000 jaar aan mogelijke weersomstandigheden bekijken en analyseren.

“Het unieke aan deze scenario’s is dat we beter kunnen inschatten wat de huidige opwarming betekent voor extreme jaren als 2018, of nog erger,” zegt Niko Wanders, hydroloog aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in hydrologische extremen. “Normaal gesproken kijken naar de metingen van de afgelopen jaren. Maar deze nieuwe simulaties leveren veel betere inschattingen, waardoor we beter inzicht krijgen in wat nou echt een extreme droogte is. Nu en in de toekomst.”

Grafiek: de kans (herhalingstijd) van een extreme droogte in de Rijn
De kans (herhalingstijd) op extreme droogte in de Rijn. Hoe groter de herhalingstijd hoe minder vaak ze voorkomen. Kruisjes zijn metingen bij Lobith, zwart is verwachtingen met het huidige klimaat en rood waar we mee te maken krijgen bij 2°C opwarming.

Kijken naar extreme droogte en een stijgende zeespiegel

Bij twee graden opwarming is het Europese landoppervlak extra kwetsbaar voor droogte, concludeerden de onderzoekers. Niet alleen in Nederland, maar ook in de landen waar de Rijn en Maas ontspringen. “Als er via rivieren minder water ons land binnenkomt, terwijl de zeespiegel stijgt, zullen we al dat rivierwater nodig hebben om verzilting van het grondwater tegen te gaan,” voegt hydroloog en mede-auteur prof. Marc Bierkens van de Universiteit Utrecht toe. “Indringing van het zoute water is al een groot probleem, dat alleen maar groter zal worden in tijden van droogte.”

Aanpassen

We moeten duurzaam omgaan met water, zegt Wanders. Op de hoeveelheid water die ons land binnen komt hebben we namelijk geen invloed. Bij een opwarming van 2 graden is er simpelweg minder water beschikbaar, dus is het zaak om te zorgen dat we ons hier goed op voorbereiden. Dit kan door bijvoorbeeld de watervraag te verminderen, of te zorgen dat we flexibel omgaan met ons watermanagement. Liefst doen we dat ook op kortere termijn, want dit warmere klimaat kan er al over 30 jaar zijn als de wereld op het huidige tempo blijft doorgaan met de broeikasgasuitstoot.

Hoe ingrijpend de problemen in Nederland exact zullen zijn vindt Wanders moeilijk te voorspellen. “Het hangt sterk af van hoeveel maatregelen de Nederlandse waterbeheerders gaan nemen na de zomer van 2018 om de gevolgen van toekomstige droogte te beperken. We moeten hier de komende jaren aan blijven werken. Met name de waterschappen, dus ook de komende waterschapsverkiezingen, zullen een belangrijke rol gaan spelen.”