23 mei 2019

Europa is ‘best handig’, maar hoe gaan we het beter begrijpen?

Samen met onderzoekers van het Departement Sociale Geografie en Planologie en daarbuiten schreven geografen Ben de Pater en Leo Paul van de Universiteit Utrecht het boek ‘Europa: een nieuwe geografie’. Het boek is in eerste instantie bedoeld voor studenten sociale geografie en planologie en (aankomende) docenten aardrijkskunde, maar zo geschreven dat het ook toegankelijk is voor een breder publiek.

Vandaag zijn de Europese verkiezingen. Ben de Pater en Leo Paul leven er al weken naartoe. Tijdens de lunch bespreken ze samen de laatste krantenkoppen, ontwikkelingen en debatten. Wat hen opvalt is dat bijna niemand meer lijkt te begrijpen waar ‘Europa’ nu precies over gaat. Zelfs de Britse oud-premier Tony Blair gaf aan dat hij het functioneren van de Europese interne markt pas na het Brexit-besluit écht begreep. Als het gaat om Europa en de Europese Unie lijken we massaal te lijden aan een enorm kennishiaat.

Europa: divers en complex

Europa is een divers continent met hooggebergten, laagvlakten, delta’s en kustgebieden. Op 4 miljoen vierkante kilometer wonen ruim 500 miljoen mensen met verschillende culturele, sociale en economische achtergronden. Binnen de Europese Unie probeert men deze diversiteit en complexiteit in effectieve regelgeving te vangen. Dat is een ingewikkelde taak. “De EU moet beleid maken op grote verschillen”, legt Leo Paul uit. “De complexiteit van vraagstukken en bevoegdheden is daardoor ontzettend ingewikkeld. Daarbij zijn burgers en nationale politici vaak kritisch. Als Europa iets regelt is het niet goed, maar als iets mis gaat wijst men ook naar Europa. ‘Waarom is daar niks geregeld?’. Kortom, eigenlijk doet de EU het in de ogen van velen nooit goed.”

Hij geeft een voorbeeld. “Toen de Europese Unie in 2017 de verkoop van stofzuigers van 900 Watt en meer verbood, waren de Britten boos. Hun vloerbedekking zou niet meer schoon worden, want met 900 Watt kon je onvoldoende zuigkracht genereren, was het idee. Feit is echter dat wattage niet per se iets zegt over kracht, en daarbij was de energiebesparing die bereikt kon worden met deze relatief kleine maatregel echt significant. De maatregel werd gekidnapt door anti-EU sentimenten, terwijl de inhoud en de daadwerkelijke effecten onderbelicht bleven.”

Scholen zouden meer tijd moeten besteden aan concrete voorbeelden, zoals het opheffen van roamingkosten binnen de EU.

Europa in het onderwijs

Politici zouden dus eerlijker moeten zijn en meer moeten uitleggen over Europese besluiten. Maar is dat genoeg? Ben de Pater en Leo Paul pleiten ook voor meer onderwijs over Europa. Op middelbare scholen wordt binnen het vak aardrijkskunde zeker aandacht besteed aan de Europese Unie, maar voornamelijk aan de diverse instituties en hun bevoegdheden, en weinig aan concrete en aansprekende voorbeelden. Het opheffen van roamingkosten binnen de EU bijvoorbeeld, of de digitale interne markt, waarbij men ook online vrij kan shoppen in Europa en zo kan profiteren van eventuele gunstige prijsverschillen. Ook de Single European Sky, een project van de Europese Commissie om  een gemeenschappelijke Europese luchtverkeersleiding te creëren is een interessant voorbeeld.

Europa: best handig

In 2004 probeerde de overheid de Nederlandse bevolking warm te krijgen voor de Europese Unie met de enigszins futloze slogan ‘Europa. Best Belangrijk.’  De onderzoekers onderschrijven dit belang zeker, maar wijzen toch ook vooral op het feit dat Europa ‘best handig’ is. We moeten Europa en de EU alleen echt wat beter leren kennen en begrijpen. Het boek dat ze met hun collega’s schreven vormt een eerste aanzet daartoe. De tweede - geheel herziene en geactualiseerde - druk is net verschenen en daar zijn ze trots op. Blijkbaar weten Europa-gerelateerde opleidingen en aardrijkskundedocenten het boek goed te vinden. Nu hopen ze dat dit feit zich ook vertaalt in een hogere opkomst bij de Europese verkiezingen van vandaag, voornamelijk onder jongeren.