12 september 2019

Winnaar van de Johanna Naberprijs Samantha Sint Nicolaas over haar scriptie

Etta Palm D’Aeders: dubbelspionne of feministisch activiste?

Etta Palm d’Aelders bij een bijeenkomst van de 'Club Patriotique de Femmes', prent van Jean-Baptiste Lesueur. Bron: Wikimedia
Etta Palm d’Aelders bij een bijeenkomst van de 'Club Patriotique de Femmes', prent van Jean-Baptiste Lesueur. Bron: Wikimedia

Masterstudent Samantha Sint Nicolaas (Master Cultuurgeschiedenis) heeft dit jaar de Johanna Naberprijs voor afstudeerscripties over gender- en vrouwengeschiedenis gewonnen. Haar scriptie over Etta Palm D’Aeders, een feministe en spionne tijdens de Franse Revolutie, werd door de jury geroemd vanwege de verrijking die ze biedt aan het beeld rondom Etta Palm en vanwege de "vernieuwende en gewaagde stijl". We spraken Samantha Sint Nicolaas over haar scriptie en Etta Palm.

Samantha Sint Nicolaas
Samantha Sint Nicolaas

Hoe voelt het om een dergelijke prijs te winnen?

Samantha: "Het voelt vooral als een grote eer. Mijn scriptie is beoordeeld door een jury van hoogleraren op het gebied van gender en vrouwengeschiedenis, dus de prijs voelt als een erkenning van mijn werk. Als onderdeel van deze prijs mag ik een artikel schrijven voor het tijdschrift Historica, wat natuurlijk een mooie manier is om bredere aandacht voor mijn werk te krijgen."

Aan de hand van haar geheime correspondentie met raadspensionaris Laurens van der Spiegel en stadhouder Willem V onderzocht ik wat voor invloed de Franse beweging voor vrouwenrechten had op haar eigen activisme

Waar gaat je scriptie over?

"Mijn scriptie gaat over een relatief onbekende, maar enorm interessante vrouw, Etta Palm d’Aelders, die haar tijd ver vooruit was wat betreft activisme. Zij is in Groningen geboren en getogen, maar woonde in Frankrijk tijdens de aanloop naar de Franse Revolutie. Aan de hand van haar geheime correspondentie met raadspensionaris Laurens van der Spiegel en stadhouder Willem V onderzocht ik wat voor invloed de Franse beweging voor vrouwenrechten had op haar eigen activisme. Ook keek ik naar hoe zij haar activisme formuleerde in haar brieven richting de Nederlandse republiek. Mijn scriptie draait voornamelijk om hoe men in de taalontwikkeling rond burgerschap specifieke associaties rond gender ontwikkelde en dus hoe deze taal over burgerschap ervoor zorgde dat vrouwen zoals Etta Palm d’Aelders publieke ruimte konden innemen (of juist niet) en hun betrokkenheid met het debat konden legitimeren. Van mannen werd vaak vooral verwacht om economisch aan de maatschappij bij te dragen, terwijl de burgerlijke rol van vrouwen steeds meer richting het huis en de opvoeding van de kinderen verschoof. Dit gaf Etta weinig ruimte om invloed uit te oefenen als zogenaamde weduwe, zeker na het overlijden van haar dochtertje."

Etta Palm D’Aelders
Etta Palm D’Aelders

Waarom besloot je je scriptie te schrijven over Etta Palm?

"De vraag die bij mij vooral ging prikkelen toen ik haar in een voetnoot in een stuk over vrouwenrechten en de Franse Revolutie tegenkwam, was: Waarom was Etta Palm prominent actief in één revolutionaire setting, en niet in de ander? Ze was heel actief in de Franse Revolutie, maar niet in de Bataafsche Revolutie die in Nederland kort daarna plaatsvond. Dat prikkelde me. In Frankrijk was Etta enorm betrokken bij de beweging voor gelijke vrouwenrechten onder de nieuwe Franse constitutie. Zo heeft zij zelf een apart vrouwengezelschap opgericht en heeft zij accolades vanuit verschillende gemeentes in Frankrijk ontvangen. Ze probeerde haar kennis en ervaring ook naar de Nederlandse Republiek over te dragen, maar vanwege haar reputatie als dubbelspionne vertrouwde zowel de stadhouder als de patriottische regering haar niet en heeft zij een tijdje in Woerden opgesloten gezeten. Zelfs in de gevangenis bleef zij brieven schrijven en anonieme pleidooien in kranten publiceren om soortgelijke vrouwengezelschappen in de Bataafsche republiek op te richten. Voor mij is zij dus een belangrijk voorbeeld van hoe je met passie en vasthoudendheid volop een activistische overtuiging na kan volgen."

Voor mij is Etta Palm een belangrijk voorbeeld van hoe je met passie en vasthoudendheid volop een activistische overtuiging na kan volgen.
Samantha Sint Nicolaas

Het juryrapport roemt de vernieuwende en gewaagde stijl. Hoe ben je uiteindelijk tot die vorm gekomen?

"Mijn besluit om alleen één set brieven als primaire bron te gebruiken was denk ik wel gewaagd. Zoals ik aangeef in mijn conclusie kunnen deze brieven niet als representatief genomen worden van het enorme spectrum van meningen over de positie van de vrouw in de samenleving in deze periode. Maar wat ik hoop te laten zien is de manier waarop Etta in haar reacties heel nauwkeurig ontwikkelingen in politieke debatten volgde. En hoe ze deze vervolgens in haar eigen brieven opnam om haar stem en bijdrage aan politieke discussies te versterken. Over de positie van de vrouw en de revolutionaire ontwikkelingen in Frankrijk en de Nederlandse Republiek is al redelijk veel bekend. Het was juist enorm interessant om uit te zoeken wat voor impact deze verschillende en vaak tegenstrijdige contexten op haar positie als actief politiek betrokken vrouw hadden."

Ik hoop dat mensen zien hoe taalgebruik de stemmen van marginale figuren in de samenleving vaak ondermijnt - in de tijd van Etta, maar ook vandaag de dag nog. Woorden zijn niet onschuldig

Wat hoop je dat mensen meenemen als boodschap uit je scriptie? 

"Ik hoop dat wij het idee van Etta Palm d’Aelders als zelfzuchtige dubbelspionne en onbetrouwbare intrigante achter ons kunnen laten. Ik hoop ook dat we juist haar activisme als zelfstandige vrouw, die werkte vanuit de politieke marges én toch invloed wist uit te oefenen, gaan erkennen en prijzen. Daarnaast hoop ik dat mensen ook zien hoe taalgebruik de stemmen van marginale figuren in de samenleving vaak ondermijnt - in de tijd van Etta, maar ook vandaag de dag nog. Woorden zijn niet onschuldig."