17 januari 2018

Ethiekdocent Frans Stafleu: Programmeurs, omarm de verantwoordelijkheid die past bij jullie positie

© iStockphoto.com/gilaxia
© iStockphoto.com/gilaxia

We moeten er op kunnen vertrouwen dat programmeurs ethisch verantwoord werken. Zij zijn immers de eersten die de effecten van technologie kunnen zien. Dit stellen dr. Frans Stafleu (docent Ethiek ) en Linda Kool MSc. MA. (onderzoeker bij het Rathenau Instituut ) in een opiniestuk op de website van het Rathenau Instituut.

Ethisch oordeelvermogen

Programmeren is een vak, dat naast kennis ook ethisch oordeelsvermogen vereist. “Het zijn de programmeurs die de bouwstenen leveren voor veel belangrijke maatschappelijke diensten, zoals een zelfsturende auto of een zorgrobot” stellen de auteurs. Programmeurs en bedrijven zien zich geconfronteerd met ethische gevolgen van hun werk en keuzes waar de maatschappij nog niet of nauwelijks over heeft nagedacht. Is je huis bijvoorbeeld nog echt een plek om jezelf te zijn, wanneer allerlei slimme apparaten op verschillende manieren met je meekijken?  

Dr. Frans Stafleu
Dr. Frans Stafleu

Spanningsveld

Volgens Stafleu en Kool is er een cruciaal spanningsveld: “Aan de ene kant wil de maatschappij, gezien het belang van programmeren, de professie steeds meer controleren en reguleren. Aan de andere kant heeft de professie juist vrijheid van handelen nodig. De complexe werkelijkheid laat zich immers niet makkelijk in regels vangen en vraagt telkens weer om het deskundig oordeel en de ethische afweging door de professional zelf.”

Gedragscodes

Volgens Stafleu en Kool zouden er ethische codes of gedragscodes voor programmeurs moeten komen.  Codes die niet vrijblijvend zijn. Diverse IT-gerelateerde beroepsgroepen hebben al een begin gemaakt met het opstellen van ethische gedragscodes. Het Europees Parlement heeft ook opgeroepen tot een specifieke gedragscode voor robotica-ingenieurs. En in Duitsland heeft een ethische commissie van het ministerie van Transport het heft in eigen hand genomen en als eerste ter wereld richtlijnen voor zelfsturende auto's vastgesteld.