18 april 2017

Samenwerking tussen Utrechtse statisticus en makers statistisch programma Mplus

Eindelijk software waarmee databerg elegant wordt geanalyseerd

Stappentellers, hardloophorloges, hartslagmeters en allerlei apps die de (mentale) gezondheid van een gebruiker bijhouden. Die data verzamelen is dankzij de huidige technologie een koud kunstje. Die data analyseren is daarentegen geen gesneden koek: een statistisch model hiervoor ontbrak. Tot nu. Versie 8 van het statistische programma Mplus maakt het analyseren van deze bulk aan data die betrekking heeft op een of meerdere personen eenvoudig. Een van de drie ontwikkelaars van dit pioniersmodel is Ellen Hamaker, statisticus aan de Universiteit Utrecht.

Wat deed een psycholoog tot een jaar of tien geleden om de stemming van een proefpersoon te meten? Papieren vragenlijsten voorleggen die veelal niet vaker dan eens per dag door de proefpersoon werden ingevuld. Dat kan tegenwoordig een stuk accurater, dankzij de technologie: niet zelden maken onderzoekers gebruik van apps op smartphones om een deelnemer direct te laten reageren hoe deze zich op dát moment voelt. Dat levert meer en betrouwbaardere data van een proefpersoon op.

Het analyseren van al die data ging tot nu toe nogal 'houtje-touwtje'

Herhaalde metingen

Mooi, die vooruitgang. Maar het analyseren van al die data ging, zoals Hamaker verwoordt, nogal “houtje-touwtje”. Er was eenvoudigweg nog geen statistische techniek om al deze verkregen data, bijvoorbeeld verkregen uit apps, goed en overzichtelijk te analyseren. Toch was Hamaker al sinds haar promotie in 2004 met een techniek bezig om juist zo’n intensieve dataverzameling die betrekking heeft op één persoon te analyseren. Hamaker: “Destijds was juist het probleem dat dergelijke data er nog helemaal niet waren. Dankzij de technologische vooruitgang zijn die data nu wel voorhanden, in grote hoeveelheden. Door de integratie van mijn werk in Mplus versie 8 kunnen sociale wetenschappers, maar wellicht ook medici, data over de gezondheid van een persoon nu eindelijk eenvoudig analyseren. Het is eigenlijk bruikbaar voor alle wetenschappers die voor hun onderzoek veel herhaalde metingen doen.”

Tihomir Asparouhov, Ellen Hamaker, Bengt Muthén

Avonduren

De Zweeds-Amerikaanse Mplus-oprichter Bengt Muthén en zijn programmeur Tihomir Asparouhov waren bekend met het werk van de Utrechtse statisticus. Nog geen anderhalf jaar geleden vroegen ze haar om met hen samen te werken aan de nieuwste Mplus-versie. Hamaker: “Ze wilden mijn werk hierin opnemen. Ik was natuurlijk vereerd: volgens hen heeft deze techniek de toekomst. Maar ik dacht ook: mijn werk in Mplus integreren wordt niet eenvoudig. We hebben er nu samen bijna anderhalf jaar aan gewerkt, ik vooral in de avonduren zodat ik met hen in Amerika kon communiceren. Het resultaat overtreft mijn stoutste dromen.”

Mplus 8 is sinds vrijdag 21 april beschikbaar. In maart en april zijn er​ al enige webinars gegeven. Het Mplus-team geeft in juli en augustus workshops om het werken met deze nieuwe versie uit te leggen. Ook in juli: een Mplus Users Meeting in Utrecht, waar onder anderen Muthén, Asparouhov en Hamaker komen vertellen over de nieuwe mogelijkheden van Mplus.
Hamakers onderzoek is gerelateerd aan het nieuwe focusgebied Applied Data Science.