Een gesprek over Essentials of UU Leadership: “Je moet je ook durven identificeren als manager”

Leidinggeven: de ene collega ambieert het, voor de ander hoort het nou eenmaal bij hun rol. Op de universiteit was leidinggeven lang iets voor erbij, maar door initiatieven als Erkennen en Waarderen is dit aan het veranderen. Ook aan de Universiteit Utrecht. Sinds 2022 hebben meer dan driehonderd hoogleraren en andere senior leidinggevenden het ‘UU Leadership Track’ gevolgd. Voor collega’s die beginnen met leidinggeven is er sinds april het ontwikkeltraject ‘Essentials of UU Leadership’. 

Een gesprek over het nieuwe ontwikkeltraject met Jurriaan Dolman en Wanda Kraal. Jurriaan is arbeidspsycholoog, eigenaar van trainingsbureau Sprankel & Co en samensteller van het programma. Wanda is binnen de UU verantwoordelijk voor het centrale ontwikkelaanbod voor medewerkers en leidinggevenden in het bijzonder. 

Waarom is de Universiteit Utrecht het programma ‘Essentials of Leadership’ gestart? 

Wanda: “We vragen veel van onze leidinggevenden. Ze hebben een sleutelpositie in het realiseren van onze strategische doelen en zijn verantwoordelijk voor de resultaten en ontwikkeling van mensen. Voor het senior management was er al een programma, alleen voor startende leidinggevenden nog niet. Terwijl het juist belangrijk is dat collega’s die beginnen, weten wat we als universiteit van hen verwachten en dat zij werken aan hun kennis en vaardigheden in het leidinggeven. Wij willen hen op deze manier ondersteunen in deze zo belangrijke, maar soms ook uitdagende rol.”

Hoe staat leidinggeven ervoor op de UU? Er wordt vaak gezegd dat dit op universiteiten lang iets ‘voor erbij’ was. Hoe ervaren jullie dat?

Wanda: “In de basis doen we het niet slecht bij de UU. Uit de Medewerkersmonitor blijkt dat medewerkers met een 3,9 over het algemeen positief zijn over hun leidinggevende. Toch hebben we als organisatie ook uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van werkdruk en sociale veiligheid. Het klopt dat  leidinggeven binnen onderzoek en onderwijs lange tijd als iets impliciets werd gezien, niet een nadrukkelijke verantwoordelijkheid. Terwijl het juist belangrijk is dat mensen zich naast hun inhoudelijke taken ook identificeren als manager. Juist ook om in de inhoud zaken gedaan te krijgen.” 

Jurriaan: “Wat ik heel hoopgevend vind, is dat we zien dat dit onder de leidinggevenden die dit programma volgen al aan het verschuiven is. Zij nemen hun rol als leidinggevende juist heel serieus en ze hebben ook een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Er is veel motivatie om het systeem te veranderen, alleen hebben ze daar nog niet altijd de mogelijkheid voor. In dit programma krijgen ze meer inzicht in wat ze wel kunnen veranderen en wat niet. En leren ze vaardigheden om binnen de mogelijkheden van hun rol de cultuur te helpen versterken.”

Wat willen we dat een leidinggevende aan de UU echt goed kan en hoe draagt dit programma daaraan bij?

Wanda: “Op de universiteit vinden we persoonlijk leiderschap belangrijk. Niet alleen voor leidinggevenden, maar voor iedereen. Dat betekent dat je regie neemt over je werk en je persoonlijke ontwikkeling. Bij het leidinggeven aan een team gaat het niet over één ding specifiek wat je goed moet kunnen. Het gaat over de interactie tussen mensen in het team maar ook over hoe je als leidinggevende stuurt op resultaten: het vertalen van universiteitsbrede doelen naar wat je als team samen doet. Daarnaast is het belangrijk om aandacht te besteden aan de individuele behoeften van medewerkers. Wat hebben zij nodig om hun werk goed te doen. Nog niet zo eenvoudig allemaal als je hier niet in opgeleid bent.”

Jurriaan: “Het programma begint bij het vormen van een eigen visie op leidinggeven: waar sta jij als leidinggevende echt voor? Waar ben jij op aanspreekbaar? Een visie die past binnen de context van de universiteit, maar die duidelijk een eigen signatuur heeft. Vervolgens gaat het er niet alleen om dat je die visie hebt, maar dat je die ook kunt uitdragen en ernaar kunt handelen. 

Daarnaast leer je technieken om verschillende soorten gesprekken te voeren en manieren om mensen goed met elkaar te laten samenwerken. Vervolgens zoomt het programma in op hoe je strategische doelen vertaalt naar je team en de persoonlijke doelen van medewerkers. 

Dit alles doen  we bij Sprankel & Co gebaseerd op de positieve psychologie en vanuit waarderend perspectief. Met al deze tools beogen we uiteindelijk dat het leidinggevenden lukt om een positieve en inclusieve cultuur neer te zetten waar mensen met plezier met elkaar werken.”

Wat hopen jullie nou echt dat deelnemers uit dit programma halen?

Jurriaan: “Mensen beginnen vaak aan het programma met een vast idee over hoe leidinggeven eruit ziet en dat zij dat moeten kopiëren. Dat ze juist heel zacht en inclusief moeten zijn of juist hard en zakelijk. Dat hebben ze dan ergens gezien. Terwijl, het is allebei. Het gaat juist om duidelijkheid en eigenheid.” 

Wanda: “Er bestaat inderdaad het gevaar dat het aanleren van een kunstje. Zoiets als feedback geven kun je aanleren. Maar het moet juist niet onnatuurlijk worden. Het gaat erom hoe je het aan jezelf verbindt, wat eronder zit. Het gaat er niet om dat je vier stappen van feedback toepast, maar dat het je lukt om zo’n gesprek op een dieper niveau met je medewerkers te voeren. Het model is hierbij slechts een hulpmiddel.” 

Welke thema’s of uitdagingen met leidinggeven komen jullie en de deelnemers nog meer tegen?

Wanda: “Leidinggeven is ook het accepteren van de beperkingen van de rol en je eigen beperkingen. Misschien wil je wel heel veel tijd besteden aan het begeleiden van mensen. Maar door je andere taken is die tijd er niet. Dan gaat het er dus om dat je leert hoe je dat doet in momenten tussendoor. En nieuwe leidinggevenden, vooral als ze eerder medewerker waren in hetzelfde team, willen graag one of the guys blijven. Waar je eerst gekend werd op de inhoud, zit de impact van je werk nu op anderen te laten groeien. Je steekt dus per definitie je kop boven het maaiveld uit. Mensen gaan meteen anders naar je kijken. Leidinggeven is dus eervol, maar het kan ook best eenzaam zijn.”

Jurriaan: “Dat is waarom peer-to-peer contact in het hele programma zit verweven. Vanaf het begin is er een hele open sfeer waarin mensen veel delen. Het is heel leerzaam en waardevol om ervaringen te kunnen delen met collega’s die het zelfde meemaken als jij. Daarom krijgt ook iedere deelnemer een maatje tijdens de duur van het programma, zodat je steeds kan praten over wat je leert.”

Straks hebben alle leidinggevenden aan de Universiteit Utrecht het leadership track of essentials of leadership gedaan. Hoe ziet de universiteit er dan uit?

Jurriaan: “Dan is er een inclusieve werkcultuur, waar met plezier wordt gewerkt aan de dingen die de universiteit belangrijk vindt.”

Wanda: “Dan hebben we een universiteit waar leidinggevenden met vertrouwen en daadkracht sturing geven aan hun team en individuele medewerkers. Waar het vanzelfsprekender is dat we over de grenzen van onze eigen afdelingen heen werken, waar we zien wat anderen toevoegen, waar erkennen en waarderen geleefd wordt en waar medewerkers tot hun recht komen.”

Inmiddels zijn de eerste lichtingen van ‘Essentials of UU Leadership’ (login vereist) gestart. Het ontwikkeltraject is verplicht voor collega’s die starten met leidinggeven. Werk je tussen de nul en twee jaar als hiërarchisch leidinggevende, dan wordt je uitgenodigd door je decaan, directeur of departementsvoorzitter om het programma te volgen. Vraag ernaar bij je leidinggevende of HR-adviseur.