13 maart 2014

Voor ontwikkeling vaccins en immuuntherapie kanker

Duizenden onbekende antigenen opgespoord

Met een nieuwe methode hebben onderzoekers van de Universiteit Utrecht, Intravacc en RIVM duizenden tot nu toe onbekende peptide antigenen opgespoord. Naar dit type antigenen wordt gezocht omdat ze de uitgangspunten kunnen zijn voor nieuwe vaccins en voor immuuntherapie tegen kanker. De resultaten van het onderzoek zijn afgelopen week gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Eerste auteur Geert Mommen promoveert maandag 17 maart.

“Met deze nieuwe methode is het mogelijk om meer dan twaalfduizend peptide-antigenen op te sporen. Voorheen zagen we slechts het topje van de ijsberg”, licht immunologe dr. Cécile van Els van het RIVM toe. De nieuwe methode, ontwikkeld in de groep van onderzoeksleider en promotor prof.dr. Albert Heck van de Universiteit Utrecht, is niet alleen veel gevoeliger maar maakt ook veel routineuzer onderzoek mogelijk.

Compleet beeld

Peptide antigenen zijn stukjes eiwit die aan de buitenkant van cellen herkenbaar zijn voor het afweersysteem. Zij attenderen het afweersysteem op cellen die geïnfecteerd zijn met een virus of bacterie of die, zoals bij tumorcellen, beschadigd of afwijkend zijn.Voor de ontwikkeling van vaccins en immuuntherapie is het essentieel om te weten welke antigenen het afweersysteem attenderen op welke ziekte. Tot nu toe was het niet mogelijk hiervan een compleet beeld te krijgen. In het beste geval werden slechts enkele duizenden peptide antigenen geïdentificeerd. Nu zijn dat er dus meer dan twaalfduizend.

Immuuntherapie tegen kanker

De nieuwe methode is ook een hele krachtige techniek om de subtiele verschillen tussen gezonde cellen en aangetaste cellen aan te tonen, aldus promovendus Geert Mommen van Intravacc. Van de twaalfduizend peptide antigenen zijn er bij aangetaste cellen misschien enkele tientallen die afwijken of uniek zijn ten opzichte van gezonde cellen. Onderzoekers hebben steeds meer bewijs dat juist deze afwijkende of unieke peptide antigenen ons afweersysteem beter in stelling kunnen brengen tegen kanker.

“Momenteel wordt wereldwijd veel onderzoek gedaan naar immuuntherapie tegen kanker”, vult Heck aan. “Science noemde dit zelfs de breakthrough van het jaar 2013, maar de therapie staat nog in de kinderschoenen. Het mooie van immuuntherapie is dat het niet de gezonde cellen vernietigt of beschadigt. Met onze nieuwe methode krijgen onderzoekers beduidend meer informatie over ons afweersysteem. Hiermee kunnen ze deze nieuwe behandeling van kanker hopelijk sneller verder ontwikkelen.”

Publicatie

Expanding the detectable HLA peptide repertoire using electron-transfer/higher-energy collision dissociation (EThcD); Geert P. M. Mommen, Christian K. Frese, Hugo D. Meiring, Jacqueline van Gaans-van den Brink, Ad P. J. M. de Jong, Cécile A. C. M. van Els, Albert J. R. Heck, PNAS, maandag 10 maart, doi 10.1073

Promotie

Geert Mommen promoveert op maandag 17 maart om 10.30 uur op zijn proefschrift getiteld ’Proteomics enabled Vaccinology. Probing Antigen and Epitope Repertoires’ in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Promotor is prof.dr. Albert J. Heck, co-promotor dr. Ad de Jong.

Dit onderzoek is onder meer gefinancierd door het Netherlands Proteomics Centre, een samenwerkingsverband op het gebied van eiwitonderzoek waarin onderzoeksgroepen van zeven universiteiten, drie universitair medische centra en diverse biotechnologische bedrijven participeren. Ook het RIVM droeg bij in het kader van strategisch onderzoek.

Dit onderzoek sluit nauw aan bij het strategische onderzoeksthema Life Sciences van de Universiteit Utrecht.

Meer informatie

Monica van der Garde, persvoorlichter faculteit Bètawetenschappen, Universiteit Utrecht, 06 13 66 14 38, m.vandergarde@uu.nl.