De Tweede Kamer organiseerde een rondetafelgesprek als voorbereiding op een rechtsstaatdebat
Professor Henk Kummeling: "Investeren in de democratische rechtsstaat loont."
Onlangs organiseerde de Tweede Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid een serie van drie rondetafelgesprekken, ter voorbereiding op het jaarlijkse debat over de staat van de rechtsstaat. Henk Kummeling (hoogleraar Staatsrecht en voorzitter van de voormalige Staatscommissie Rechtsstaat) was één van de vier deskundigen die de Kamerleden op 3 juni bijpraatte over het nodige onderhoudswerk aan de rechtsstaat. In zijn bijdrage wees hij er, heel concreet, op dat een meer zorgvuldige en proactieve omgang met de beginselen van de rechtsstaat de samenleving geen windeieren zal leggen. “Als je kunt voorkomen dat bij potentiële conflicten met burgers het contact vroegtijdig wordt kwijgeraakt, dan kun je ook voorkomen dat er langdurige en kostbare bezwaar- en beroepsprocedures in gang moeten worden gezet.”
Verder bepleitte hij een meer proactieve dienstverlening door overheidsinstellingen aan burgers, dus hen niet zelf het wiel laten uitvinden of in het bureaucratische moeras laten stranden, maar hen tegemoet komen. Zo voorkom je dat zij in uitzichtloze problemen verzeild raken, want ook dat komt uiteindelijk weer op rekening van de samenleving terecht, zegt Kummeling.
Het ontbreekt in Nederland nog aan systematische verzamelde beleidsinformatie om dit soort praktische aspecten van een goed functionerende rechtsstaat beter in kaart te brengen. “Dan zou zomaar eens zichtbaar kunnen worden dat investeren in de democratische rechtsstaat financieel loont, en dat het zich wellicht óók uitbetaalt in meer vertrouwen van de burger”, aldus Kummeling.
Kennisagenda Justitie en Veiligheid
Het debat over de rechtsstaat is één van de onderwerpen op de Kennisagenda 2026 van de Kamercommissie Justitie en Veiligheid. Joost Sneller, het Kamerlid dat het rondetafelgesprek leidde, is één van de 'rapporteurs' die zich speciaal in dit onderwerp verdiept. Andere onderwerpen die op de agenda staan zijn, onder meer: Modernisering van het Wetboek van Strafvordering, Wetgevingskwaliteit, en Femicide. Oorspronkelijk moest het rechtsstaatdebat jaarlijks plaatsvinden, maar de editie 2023 is vooralsnog de enige gebleven (zie de website van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, waar ook het verslag uit 2023 is te vinden).
De commissie voor Justitie en Veiligheid wil het jaarlijkse debat nu "nieuw leven inblazen", onder andere door drie Kamerleden hiervoor als rapporteurs aan te stellen. Deze rapporteurs kwamen met het initiatief voor dit rondetafelgesprek, verdeeld over drie gespreksrondes. Henk Kummeling nam deel aan het eerste, algemene gesprek over de rechtsstaat ("Wat gaat goed en waar zitten knelpunten?"). Ook Bas Bijlsma (directeur Democratie Monitor Nederland), Sarah de Lange (hoogleraar Nederlandse Politiek aan de Universiteit Leiden) en Sabine Park (strategisch adviseur bij de Nationale Ombudsman) namen daaraan deel.
Advies van de Staatscommissie rechtsstaat
Het rondetafelgesprek bouwde deels voort op het voorbereidende werk dat is verricht door de Staatscommissie rechtsstaat. Deze commissie werd ingesteld naar aanleiding van de Toeslagenaffaire en had als opdracht om te onderzoeken hoe burgers beter beschermd kunnen worden tegen onvoorziene en negatieve gevolgen van overheidsbeleid. Henk Kummeling was voorzitter van de staatscommissie. Ook Marc Hertogh, faculteitshoogleraar Maatschappelijke en institutionele dimensies van de rechtsstaat, was lid van de commissie. Op 10 juni 2024 heeft de Staatscommissie haar adviesrapport aangeboden: