De klimaatcrisis tot noodgeval verklaren: is dat een goed idee?

Engine light of a car lighting up orange

Al voordat de noodklok voor corona werd geluid, pleitten veel wetenschappers en beleidsmakers om klimaatverandering en biodiversiteitsverlies bovenaan de politieke prioriteitenlijst te zetten. De coronacrisis is in veel landen verklaard is tot noodgeval om snel grootschalige politieke beslissingen te kunnen doorvoeren. Nu lijkt die roep om hetzelfde te doen voor de klimaatcrisis, alleen maar groter geworden. Maar is dat wel zo’n goede strategie? Kan de maatschappij nog een noodkader aan, bovenop de nog altijd lopende coronacrisis? Een team wetenschappers onder leiding van dr. James Patterson zette de voors en tegens uiteen.

Draagvlak of passiviteit

Het uitroepen van een noodtoestand over een probleem kan zorgen voor publieke focus en draagvlak. Bijvoorbeeld bij de wereldwijde schoolstakingen om aandacht te vragen voor klimaatverandering. Tegelijkertijd winnen ook klimaat-medestanders macht door de erkenning van het probleem als noodsituatie. “Bijvoorbeeld wanneer nieuwe groepen zoals leerlingen en studenten een platform krijgen om politieke debatten te beïnvloeden,” aldus de onderzoekers.

Aan de andere kant, waarschuwen de onderzoekers, kan de publieke focus zo verdeeld raken over verschillende crises, of zorgen voor gevoelens van angst en schuld, dat mensen overweldigd raken en juist geen actie ondernemen. In dezelfde geest kunnen noodkaders ervoor zorgen dat klimaatontkenners en tegenstanders van klimaatacties aan kracht winnen door te pleiten voor een ‘terugkeer naar het oude normaal’.

De politiek wakker schudden

Door een crisis bovenaan de prioriteitenlijst te zetten, kunnen politieke beslissingen sneller worden genomen dan normaal, maar dit kan ook een naar staartje krijgen, vertellen de onderzoekers: “De kans om te ‘puzzelen’ naar de beste oplossing neem je weg, en door het nemen van te snelle beslissingen kunnen misschien rechten van mensen worden geschonden.”

Ook kan het ervoor zorgen dat een snelle beslissing uiteindelijk niet de juiste blijkt te zijn, of dat alleen de symptomen van een probleem worden aangepakt in plaats van de oorzaak. Deze effecten hangen af van hoe sterk de bestaande democratie is: gepolariseerde democratieën en plekken met een autoritaire macht lopen extra risico.

Noodkaders: een evenwichtsspel

“Het moge wel duidelijk zijn dat het uitroepen van een noodtoestand om een probleem op te lossen, niet zo simpel ligt,” vertellen de onderzoekers. “De voordelen zijn dat duurzame veranderingen teweeg gebracht kunnen worden, en het publiek bewuster gemaakt kan worden van de ernst van problemen als klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Maar een belangrijk risico is dat verschillende stemmen en behoeften kunnen worden afgekapt, en dat ‘quick fixes’ worden gebruikt in plaats van meer volhardende lange-termijnveranderingen die echt nodig zijn voor een duurzame wereld.”

De onderzoekers pleiten om een evenwicht te vinden om genoeg ‘productieve wrijving’ te produceren om de politieke aandacht vast te houden, maar niet zo veel dat burgers en besluitvormers overweldigd raken. “Noodkaders kunnen een gedeeltelijke rol spelen bij het stimuleren van duurzaamheidsactie, maar we moeten ze zien als slechts één instrument, en niet één om al te afhankelijk van te worden,” sluiten de onderzoekers af.

Publicatie

Patterson, J., Wyborn, C., Westman, L., Brisbois, M.C., Milkoreit, M., Jayaram, D. (2021) The political effects of emergency frames in sustainability. Nature Sustainability. https://doi.org/10.1038/s41893-021-00749-9 [Open Access].