De digitale euro uitgelegd

De Europese Centrale Bank onderzoekt al enkele jaren de mogelijkheid van een digitale munt. Als Brussel uiterlijk in 2026 alle benodigde wetgeving vaststelt, zou de digitale euro rond 2029 in gebruik kunnen worden genomen. Maar wat is de digitale euro precies? En hoe verschilt die van bestaande betaalmiddelen, zoals contant geld of pinpassen? Labrini Zarpala, universitair docent Finance aan de Universiteit Utrecht, legt uit wat dit mogelijke nieuwe betaalmiddel kan betekenen.

Wat is de digitale euro?

De digitale euro wordt de digitale tegenhanger van de eurobiljetten en -munten die we allemaal kennen. Net als contant geld zou deze munt worden uitgegeven door de Europese Centrale Bank (ECB), samen met de nationale centrale banken van de eurolanden.

“De digitale euro zou mensen en bedrijven in het eurogebied een publiek digitaal betaalmiddel bieden, naast contant geld,” zegt Labrini Zarpala van de Utrecht University School of Economics (U.S.E.). “Volgens de ECB is het nadrukkelijk niet de bedoeling om contant geld te vervangen, maar om het aan te vullen. In een steeds meer digitale economie kan de digitale euro transacties sneller, veiliger en beter geïntegreerd maken in heel Europa.”

Een digitale euro zou de afhankelijkheid van niet-Europese bedrijven verkleinen.

Waarom overweegt Europa een digitale euro?

Daar zijn volgens Zarpala meerdere redenen voor. “Om te beginnen gebruiken mensen steeds minder vaak contant geld, terwijl digitale betalingen juist de norm zijn geworden, zeker sinds de COVID-19 pandemie. De ontwikkeling van een digitale euro zou als een antwoord op veranderende technologie en betaalgewoonten kunnen worden gezien.”

Daarnaast speelt Europa’s afhankelijkheid van buitenlandse betaalinfrastructuur een belangrijke rol. “Ongeveer 70 procent van de digitale transacties verloopt via niet-Europese bedrijven, zoals Visa en Mastercard. Een digitale euro zou die afhankelijkheid verkleinen en Europa’s strategische autonomie op het gebied van betalingen versterken. Tegelijkertijd zou het een krachtig symbool kunnen zijn van Europese eenheid in het digitale tijdperk.” Ook geopolitieke spanningen lijken de roep om een Europees, publiek alternatief voor de huidige, grotendeels private en niet-Europese betaalinfrastructuur te hebben versterkt.

Tot slot past de ontwikkeling van de digitale euro in een bredere wereldwijde trend. “Meer dan 130 landen onderzoeken inmiddels digitale valuta van centrale banken, ook wel central bank digital currencies of CBDC’s genoemd. Enkele landen, waaronder Jamaica, Nigeria en de Bahama’s, hebben zo’n digitale munt al ingevoerd. Dat laat zien dat centrale banken wereldwijd erkennen dat geld zich moet aanpassen aan een digitaliserende economie.”

Hoe werkt betalen met digitale euro’s?

Betalen met digitale euro’s zou in de praktijk lijken op geld opnemen bij een geldautomaat. Alleen zou het geld niet als fysieke bankbiljetten in je portemonnee terechtkomen, maar in een digitale “wallet”. Zo’n digitale-eurowallet open je via een bank of een andere erkende aanbieder, waarna je geld van je bankrekening naar die wallet kan overmaken. Vanuit die wallet kan je dan direct betalingen doen in de gehele eurozone, ook als je offline bent.

Stel dat je in Lissabon een kop koffie wilt afrekenen. Je opent de digitale wallet en houdt je telefoon tegen de betaalterminal. Binnen enkele seconden wordt het bedrag rechtstreeks overgemaakt van de wallet naar de rekening van het café — vergelijkbaar met contant betalen, maar dan in digitale vorm. Bestel je later op de dag online een maaltijd en betaal je met digitale euro’s, dan kan het systeem zo worden ingericht dat dit pas van je rekening wordt afgeschreven op het moment dat de maaltijd daadwerkelijk wordt bezorgd.

“In de praktijk zou de digitale euro directe betalingen overal mogelijk maken, van cafés tot mobiliteitsdiensten en betalingen tussen personen onderling, zonder dat daar allerlei verschillende betaalapps voor nodig zijn,” zegt Zarpala. “Daarnaast biedt het mogelijkheden voor betalingen onder voorwaarden, bijvoorbeeld pas bij levering, automatische digitale ontvangstbewijzen en eenvoudige, veilige wallets voor kinderen, studenten of mensen zonder traditionele bankrekening.”

Wat is het verschil met de huidige digitale betalingen?

Wie nu met een bankpas of creditcard betaalt, maakt meestal gebruik van private kaartnetwerken zoals Visa of Mastercard. Die verwerken de betaling en rekenen daarvoor kosten door aan de verkoper. De digitale euro zou op een andere manier werken. In plaats van gebruik te maken van commerciële internationale netwerken, zou dit systeem draaien op Europese publieke infrastructuur. Voor gebruikers zouden betalingen met digitale euro’s kosteloos zijn. De kosten voor de verkoper zouden gereguleerd worden en naar verwachting lager uitvallen dan de huidige kosten.

En hoe zit het met privacy?

Een veelgehoorde zorg is dat overheden straks elke betaling met digitale euro’s zouden kunnen volgen. Maar volgens Zarpala ligt dat genuanceerder:

Offline betalingen zouden qua privacy dicht in de buurt kunnen komen van contant geld.

“De ECB zou geen toegang krijgen tot persoonlijke transactiegegevens. De centrale bank zou dus niet kunnen zien wie een specifieke betaling heeft gedaan of wat iemand precies heeft gekocht. Offline betalingen zouden qua privacy dicht in de buurt kunnen komen van contant geld. Volledige anonimiteit is echter niet realistisch, en ook niet wenselijk. Er zijn nu eenmaal regels nodig om fraude en witwassen te voorkomen. Daarom is het goed mogelijk dat de ECB limieten stelt aan offline betalingen.”

Hoe ver is het plan voor de digitale euro?

Op 10 februari 2026 sprak het Europees Parlement steun uit voor het plan van de ECB om een digitale euro te ontwikkelen met zowel online als offline functionaliteit. Er is wel nog Europese wetgeving nodig die de regels voor uitgifte, privacy en de juridische status van de digitale euro vastlegt. Als die noodzakelijke wetgeving uiterlijk in 2026 wordt aangenomen en de ECB vervolgens groen licht geeft, kunnen ontwikkeling en tests van start gaan. In dat scenario zouden Europeanen de digitale euro mogelijk vanaf 2028 of 2029 kunnen gebruiken.

“Een digitale euro voer je niet zomaar in,” zegt Zarpala. “Daarvoor is eerst een helder juridisch kader nodig, onder meer over de rol van banken en betaaldienstverleners en over de manier waarop privacybescherming zich verhoudt tot antiwitwaswetgeving.”

Zal de digitale euro een succes worden?

“Dat is nu nog niet te zeggen. Onderzoek laat wel zien dat acceptatie vooral zal afhangen van duidelijke voordelen ten opzichte van bestaande betaalmethoden, zoals gebruiksgemak, privacy en soepele toepasbaarheid, zowel online als offline. Ook banken en betaaldienstverleners moeten voldoende economische prikkels hebben om de digitale euro te ondersteunen en aan te bieden. Zonder een overtuigende meerwaarde voor beide partijen wordt het lastig om de benodigde schaal en acceptatie te bereiken.”, concludeert Zarpala.