“Computermodellen onthullen hoe cultuur zich verspreidt, ontwikkelt en verdwijnt”

Of het nu gaat om taal, volksverhalen of tradities: culturen veranderen constant. Met wiskundige en computermodellen laat Folgert Karsdorp zien welke patronen achter die veranderingen schuilgaan. Sinds 1 februari is hij namens het Meertens Instituut bijzonder hoogleraar Computationele methoden voor onderzoek naar culturele verandering aan de faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht. “Ik onderzoek hoe cultuur zich verspreidt, ontwikkelt en soms verdwijnt”, vertelt hij.

Historisch onderzoek met computermodellen

“Wat mij vooral interesseert zijn onderliggende patronen”, zegt Karsdorp. “Welke mechanismen zorgen ervoor dat sommige vormen van cultuur overleven en andere niet? En wat zeggen de data níét? Welke blinde vlekken ontstaan door de manier waarop cultuur wordt overgeleverd en verzameld?” Om deze vragen te beantwoorden gebruikt hij computationele modellen.

Computationele modellen zijn wiskundige en digitale rekenmodellen. In de modellen die Karsdorp ontwikkelt combineert hij historische data en wetenschappelijke aannames over menselijk gedrag. Zo kunnen ze culturele verandering nabootsen en helpen ze hem verdwenen informatie op te sporen.

Door de benoeming kan ik veel intensiever samenwerken met studenten en promovendi.

Een mogelijk computermodel kan bijvoorbeeld simuleren hoe een sprookje verandert als het steeds opnieuw wordt doorverteld: sommige onderdelen blijven, andere verdwijnen. Met zijn modellen maakt Karsdorp historische veranderingen inzichtelijker. “Van welke Arthurverhalen in middeleeuwse ridderromans voorkomen tot welke melodieën in de zeventiende eeuw populair waren en welke verdwenen.”

Samenwerking met studenten en promovendi

“Met Folgert Karsdorp verwelkomt de faculteit Geesteswetenschappen een wetenschapper die op unieke wijze computationele methoden combineert met cultuurgeschiedenis”, zegt decaan Thomas Vaessens. “Zijn vernieuwende onderzoek helpt ons beter te begrijpen hoe cultuur verandert. Door ook expliciet te kijken naar wat ontbreekt in overleveringen en verzamelingen, opent hij nieuwe perspectieven op het verleden. Hiermee versterkt hij de geesteswetenschappen in het digitale tijdperk.”

“De benoeming tot bijzonder hoogleraar betekent voor mij dat ik veel intensiever met studenten en promovendi kan samenwerken”, vertelt Karsdorp. “In een interdisciplinair veld als het mijne ontstaan de belangrijke doorbraken vaak in die interactie: wanneer je samen nieuwe vragen formuleert, modellen test en theoretische inzichten aanscherpt.”