15 november 2018

Birgit Meyer over het belang van een inclusieve discussie over 'open access' in de wetenschap

Op 14 november verscheen een opiniestuk van prof. dr. Birgit Meyer (Religiewetenschap) op NRC.nl. In haar stuk 'NWO, luister eerst eens naar wetenschappers' pleit ze voor een meer inclusieve discussie over de gevolgen van 'open access' voor de wetenschap. 

Prof. dr. Birgit Meyer. Foto Ed van Rijswijk
Prof. dr. Birgit Meyer. Foto Ed van Rijswijk

"De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) eist dat wetenschappelijke artikelen die voortkomen uit door NWO gefinancierd onderzoek vanaf 1 januari 2020 alleen nog in open access-tijdschriften gepubliceerd worden", schrijft Meyer. Deze verandering zorgt voor een enorme verschuiving in de publicatiecultuur in alle wetenschapsgebieden. Een meer toegankelijke wetenschap is wenselijk, maar de manier waarop deze toegankelijkheid wordt afgedwongen problematisch. Zo worden wetenschappers zelf niet betrokken in de discussie en ook niet geraadpleegd door NWO in het maken van besluiten. 

veranderd publicatiemodel

Het zogeheten beleidsdocument 'Plan S' dat ten grondslag ligt aan bovengenoemde ontwikkeling binnen NWO wil het probleem van de grote uitgevers die enorme winsten boeken aanpakken. Dit wil men doen door een verschuiving te bewerkstelligen van een publicatiemodel op basis van abonnementen naar een model op basis van betalen voor publicatie door auteurs (dan wel door hun werkgever of geldschieter).

kritiek

Kritiek die door wetenschappers wordt opgeworpen wordt "gepareerd met de verzekering dat NWO en tien andere Europese onderzoeksfinanciers dreigende knelpunten al hebben weggenomen". 'Plan S' doet echter geen uitspraken over de mogelijke gevolgen. 

Plan S bedreigt de internationalisering van de wetenschap
Prof. dr. Birgit Meyer. Foto Ed van Rijswijk

internationalisering bedreigd

Een van die nadelige gevolgen betreft de bedreiging van de internationalisering van de wetenschap. Veel tijdschriften zijn door hun internationale karakter niet beperkt tot Europa. "Zij zullen de overstap naar open access niet eenvoudig kunnen maken, omdat auteurs die buiten het bereik van de elf Europese financiers vallen, geen toegang tot de te verdelen fondsen hebben. Dit geldt met name voor onderzoekers in ontwikkelingslanden: in ruil voor extra lezers verliezen zij de mogelijkheid om als auteurs te publiceren. Plan S bedreigt zo de internationalisering van de wetenschap", aldus Birgit Meyer.