Bergplanten creëren hun eigen stabiele leefomgeving

Bodemerosie is wereldwijd een groot probleem voor landbouw. Om bodemerosie tegen te gaan en vlakke, stabiele oppervlakken te creëren, bouwen mensen vaak kunstmatige terrassen om bijvoorbeeld rijst of wijndruiven te kweken. Planten lijken hetzelfde te doen: ze creëren hun eigen kleine terrasjes om beter te kunnen overleven. Nieuw onderzoek heeft het mechanisme waarmee planten deze stabiele leefomgevingen creëren verder ontrafeld. Hoe kunnen we die kennis toepassen voor betere bescherming van eroderende berghellingen?

Een berghelling bouwen in Nederland

Kleine, met vegetatie begroeide terrassen komen vaak voor op steile, koude of droge hellingen. Ver weg van de hoge bergen waar ze gewoonlijk werkt, bouwde onderzoeker Jana Eichel haar eigen hellingen in de Botanische Tuinen van Universiteit Utrecht.

Tijdens de zomers van 2023 en 2024 konden bezoekers van de botanische tuin zien hoe Eichel en haar team hun experimenten uitvoerden. Binnen twee jaar slaagde ze erin terrassen te creëren die vergelijkbaar waren met die op echte berghellingen. Door gedetailleerde metingen te verrichten van bodemerosie en veranderingen in de begroeiing en het terrein in de loop van de tijd, kwam het team erachter hoe bepaalde plantensoorten zelf kleine terrassen vormen.

De planten hadden hun eigen leefomgeving verbeterd.

Stijve en dichte stengels vormen terrassen

Eichel: “We ontdekten dat plantensoorten met stijve en dichte stengels, vaak langzame groeiers zoals polgrassen en struiken die dicht bij de grond groeien, kleine terrassen vormden op onze kunstmatige hellingen.” Door deze terrassen te vormen, soms wel enkele tientallen centimeters lang en breed, verminderden de planten de bodemerosie, vergrootten ze de hoeveelheid water die in de bodem kon sijpelen en maakten ze de bodem waarop ze groeiden over het algemeen stabieler. Ze hadden hun eigen leefomstandigheden verbeterd.

Het Zwitserse zakmes van terrasvorming

Bestaat er een plantensoort die werkt als het ‘Zwitserse zakmes’ voor terrasaanvorming? Eichel: “We hebben geen plantensoort gevonden die alles kan. Maar als je een plant nodig hebt die snel erosie tegengaat, zijn snelgroeiende ‘opportunistische’ of ‘veroverende’ soorten het meest geschikt. Voor oplossingen op de lange termijn raden we langzamer groeiende, maar terrasvormende ‘blokkerende’ of ‘opbouwende’ soorten aan.” Deze specificaties kunnen helpen bij het selecteren van geschikte soorten voor het tegengaan van bodemerosie op bergen en hellingen.