Antoine Buyse wordt nieuwe directeur NIAS (Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences)

Antoine Buyse wordt per april 2026 directeur van het Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences (NIAS-KNAW). Buyse is nu hoogleraar rechten van de mens in multidisciplinair perspectief en directeur van het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten (SIM) aan de Universiteit Utrecht. Hij doet onderzoek naar Europese mensenrechten, de rechtsstaat van onderaf en de positie van maatschappelijke organisaties en mensenrechten. Hij blijft nog een dag in de week als hoogleraar mensenrechten verbonden aan de Universiteit Utrecht.

De ontmoetingsplek tussen disciplines die het NIAS biedt - met een nadruk op nieuwe, lichte vormen van interdisciplinariteit door kruisbestuiving - sluit goed aan bij Buyse. Hij is zowel rechtswetenschapper als historicus en was eerder lid van de Jonge Akademie van de KNAW. “Met zijn achtergrond in de rechtsgeleerdheid kan hij een nieuwe dimensie toevoegen aan de verdere ontwikkeling en strategie van het NIAS” licht directeur onderzoeksbeleid van de KNAW Geert de Snoo toe. Buyse volgt directeur Jan Willem Duyvendak op, die met pensioen gaat. 

Aan de Universiteit Utrecht leidde Antoine Buyse een universitair interdisciplinair focusgebied: “Ik heb vaak ervaren hoe de ontmoeting tussen verschillende wetenschappers en disciplines tot meer begrip voor verschillen leidt. Het NIAS investeert al jaren in diverse groepen fellows uit uiteenlopende wetenschapsculturen. Met de aanwezigheid van kunstenaars, schrijvers en journalisten komt daar nog een extra dimensie bij.” 

Vrij en nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek

Gevraagd naar de thema’s waarop Buyse de komende jaren wil inzetten, grijpt hij naar de NIAS-metafoor van de twee vogels: de uil en de kanarie. “De uil van NIAS staat voor wijsheid en de tijd nemen om je nieuwsgierigheid achterna te gaan, weg van andere dagelijkse beslommeringen van het academische werk. Juist het voorrecht om dat te kunnen doen, geeft ook verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid houdt in dat we analyseren wat er nodig is voor vrij en nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek. De nadruk op het uitdiepen van academische vrijheden – bewust meervoud – waar het NIAS op inzet, onderschrijf ik dan ook van harte. Vrije wetenschap is nooit vanzelfsprekend. Op allerlei manieren staat de wetenschap onder druk: van vermarkting tot bezuinigingen en van wantrouwen tegenover experts tot soms zelfs regelrechte onderdrukking en vervolging van wetenschappers.”

Kanaries in de kolenmijn

“Daarom hebben we ook kanaries nodig die aangeven waar het knelt", vervolgt Buyse, die nog een dag per week als hoogleraar mensenrechten aan de Universiteit Utrecht verbonden zal blijven. “In het verkennen van de dimensies van die academische vrijheden en de druk daarop is het NIAS al een aantal jaren een voorloper. De kanaries van de wetenschap moeten op tijd gaan fluiten, zodat ze niet sterven in de kolenmijn maar juist blijven zingen. Daarmee draagt het NIAS ook direct bij aan de rol van de KNAW – waar het onderdeel van is – als hoeder en duider van de wetenschap.”