4 maart 2019

Andrea van Leerdam ontvangt twee Amerikaanse fellowships voor onderzoek naar vroegmoderne leespraktijken

Handgekleurde 'zodiakman' (detail) in Der scaepherders kalengier (1516), Library of Congress, Rare Book and Special Collections Division
Handgekleurde 'zodiakman' (detail) in Der scaepherders kalengier (1516), Library of Congress, Rare Book and Special Collections Division

Andrea van Leerdam, promovendus bij het departement Talen, Literatuur en Communicatie (TLC), heeft twee research fellowships toegekend gekregen, van de Bibliographical Society of America (BSA) en de Renaissance Society of America (RSA). Daarmee gaat ze dit najaar in totaal een maand lang onderzoek doen in Amerikaanse collecties die 16de-eeuwse medische boeken uit de Nederlanden bezitten. 

Drs. Andrea van Leerdam. Foto: Anna de Roest
Drs. Andrea van Leerdam. Foto: Anna de Roest

In haar promotieonderzoek bestudeert Van Leerdam hoe vroegmoderne lezers omgingen met geïllustreerde medische boeken in de volkstaal, het Middelnederlands. Welke sporen hebben hun leespraktijken nagelaten? En welke rol speelden boekillustraties bij de overdracht van kennis over gezondheid en het menselijk lichaam naar een breed, en niet per se geleerd, publiek? Heel wat lezers in de 16de en 17de eeuw maakten aantekeningen in hun boeken, en soms lieten ze bijvoorbeeld de houtsneden inkleuren of deden ze dat eigenhandig. Zulke sporen in de bronnen bieden waardevolle informatie over de ontwikkeling van gedrukte boeken, de ‘nieuwe media’ van de vroege zestiende eeuw.

Nederlandse boeken in Amerika

Voor haar onderzoek is Van Leerdam al in diverse bibliotheken in Nederland, België en Engeland geweest. Maar ook Amerikaanse collecties bezitten een aanzienlijke hoeveelheid Nederlandstalige vroege drukken, onder andere de Library of Congress in Washington D.C. en de National Library of Medicine in Bethesda (Maryland). Als fellow van de RSA en de BSA gaat Van Leerdam deze en enkele andere collecties bezoeken om geselecteerde boeken blad voor blad te bestuderen.

Originele bronnen bekijken

Hoewel steeds meer exemplaren van vroege drukken digitaal beschikbaar komen, blijft het voor dit type onderzoek naar leessporen toch cruciaal om de originele bronnen, de fysieke boeken, te bekijken. Van Leerdam: “Op scans zijn vaak niet alle relevante details goed zichtbaar. Bovendien is nog lang niet al het materiaal gedigitaliseerd, en collectiecatalogi bieden vaak weinig of geen informatie over de aanwezigheid van leessporen. Bij het openen van een origineel boek is het dus altijd spannend wat je zult aantreffen.”