“Hoe kunnen ondernemers maatschappelijke verandering in gang brengen?” 

Stefan Kwant is een interdisciplinaire onderzoeker met een achtergrond in psychologie, informatica, educatie en innovatiewetenschappen. In het project ESMEE (Enabling Societal Missions through Entrepreneurial Ecosystems) onderzoekt hij wat de kenmerken zijn van regio's waar maatschappelijke veranderingen plaatsvinden. 

In dit onderzoek staat een meer fundamentele vraag centraal: wat is er eigenlijk nodig om grote maatschappelijke veranderingen tot stand te brengen, zoals de energietransitie, en wat zegt dat over de manier waarop we economie en ondernemerschap nu organiseren? In plaats van te vertrekken vanuit bestaande aannames over groei, innovatie en succes, wordt onderzocht of er ook andere manieren zijn om te begrijpen wat “vooruitgang” betekent, en of we daarmee beter kunnen zien wat er nodig is om zulke veranderingen echt mogelijk te maken.

Regio’s vormen daarbij een belangrijke schaal om dit te onderzoeken. Regio’s werken eigenlijk als samenhangende systemen waarin verschillende soorten hulpbronnen een rol spelen. Geld en investeringen zijn belangrijk, maar net zo belangrijk zijn kennis en vaardigheden, de netwerken tussen mensen en organisaties, en de mate waarin bepaalde ideeën en spelers vertrouwen en erkenning krijgen. Daarbij gaat het ook om de vraag wie toegang heeft tot deze middelen en netwerken, en wie juist minder makkelijk kan meedoen. Die erkenning en toegang bepalen vaak of iets kan doorgroeien of juist buiten beeld blijft.

Huidig beleid is vaak gericht op het stimuleren van innovatie en economische groei, met de gedachte dat betere technologie en meer investeringen vanzelf zullen leiden tot oplossingen voor maatschappelijke problemen. Tegelijkertijd lopen we tegen de grenzen aan van wat dit oplevert, omdat niet alles wat groeit ook bijdraagt aan het oplossen van die problemen.

Daarom is er meer nodig dan het verfijnen van bestaande oplossingen; het gaat ook om de vraag of die oplossingen wel de juiste richting op wijzen. Het gaat ook om het heroverwegen van wat we eigenlijk stimuleren, wie we ruimte geven, en welke soorten verandering we belangrijk vinden. Dat betekent dat sommige vormen van ontwikkeling misschien minder centraal moeten staan, terwijl andere juist meer aandacht en steun nodig hebben.

Zijn onderzoek laat zien dat er in veel regio’s een spanning zit in hoe steun en kansen verdeeld zijn. Ondernemers die echt grote maatschappelijke verandering willen realiseren, lopen vaak tegen meer obstakels aan en krijgen minder vanzelf ondersteuning. Tegelijkertijd zijn het juist de ondernemers die goed passen binnen bestaande economische logica’s, en die het huidige systeem versterken, die makkelijker toegang krijgen tot financiering, netwerken en erkenning.

Dat roept de vraag op of de manier waarop we innovatie en ondernemerschap nu organiseren wel altijd bijdraagt aan de maatschappelijke veranderingen die nodig zijn.