“We kunnen als mens niet gezond zijn als ons milieu dat niet is..”

In onze leefomgeving komen stoffen voor die hormonen kunnen aantasten of die hun werking kunnen verstoren. Denk aan bestrijdingsmiddelen, stoffen in plastics, geneesmiddelen en cosmetica. Als hoogleraar Toxicologie onderzoekt Juliette Legler (zij/haar/haar) hoe deze stoffen onze hormoonsystemen kunnen ontregelen. 

Haar onderzoek richt zich op de moleculaire mechanismen van toxiciteit van chemicaliën en de effecten van chemische blootstelling op mensen en dieren. Ze is vooral geïnteresseerd in het begrijpen van de gezondheidseffecten op lange termijn van blootstelling aan milieuchemicaliën tijdens de vroege ontwikkeling. Haar onderzoek naar de rol van ontwikkelingsblootstelling aan hormoonverstorende chemicaliën (EDCs) in gezondheid en ziekte met behulp van zebravissen en in-vitromodellen werd bekroond met VENI- en VIDI-subsidies van de Nederlandse Stichting voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Ze coördineerde het Europese onderzoeksproject "OBELIX" over het verband tussen EDC-blootstelling en obesitas, en heeft als hoofdonderzoeker deelgenomen aan verschillende EU- en nationale onderzoeksprojecten.

Betere testen voor hormoonverstorende stoffen

Van 2019-2024 leidde Legler  het Europese Horizon2020-project GOLIATH (Generation of Novel, Integrated and Internationally Harmonised Approaches for Testing Metabolism Disrupting Compounds), een consortium bestaande uit deskundigen op het gebied van endocrinologie, moleculaire biologie, toxicologie, epidemiologie, ontwikkeling van testmethoden, validatie en chemische regelgeving. GOLIATH richtte zich op de rol van chemische blootstelling in de wereldwijde toename van metabole aandoeningen zoals obesitas, diabetes en leververvetting door de ontwikkeling van broodnodige in vitro en alternatieve methoden voor de identificatie van chemische stoffen die het metabolisme verstoren. 

De EU heeft in totaal vijftig miljoen euro geïnvesteerd in acht projecten die abetere testmethodes voor hormoonverstorende stoffen ontwikkelde. Van 2019-2020 was Legler coördinator van het overkoepelende cluster van die acht projecten, het zogeheten ‘EURION’ cluster, dat als doel had synergieën tussen de projecten te bevorderen.  In 2024 is een nieuw cluster begonnen, genaamd ‘ENKORE’, waarin het GOLIATH onderzoek naar de effecten van EDCs op leververvetting voortgezet wordt in het Europese project ‘EDC-MASLD’.

Hoe zorgen we ervoor dat de testen voor EDCs werkelijk gebruikt worden?

Legler coordineert het 5 jarige NWO project ‘Proefdiervrije testen voor hormoon ontregelende stoffen – van wetenschap tot wettelijke goedkeuring (AFARA).' Het AFARA-project doet  onderzoek naar het proces van acceptatie en implementatie van proefdiervrije modellen in de veiligheidsbeoordeling van stoffen, met een focus op hormoonverstorende chemicaliën.

Microplastics en menselijke gezondheid

Prof. Legler heeft baanbrekend onderzoek geleid naar de blootstelling en effecten van microplastics (en geassocieerde EDCs) in de menselijke foetale omgeving, waarvoor haar team een ‘Parel’ prijs heeft gewonnen van ZonMw (ZorgOnderzoek Nederland (ZON) en Medische Wetenschappen (MW) van NWO). Ze is de coördinator van het "Microplastics and Human Health Consortium" (MOMENTUM), een meerjarig programma van ZonMw dat in 2021 is begonnen en brengt onderzoekers en vertegenwoorigers van beleid, industrie en NGOs samen om de risicos van blootstelling op de gezongheid in kaart te brengen . Legler neemt ook deel aan AURORA, een Europees H2020-project dat zich richt op blootstelling aan microplastics in de vroege levensfase. 

Veiligheidsbeoordeling van chemicaliën en geneesmiddelen op basis van menselijke biologie

Prof. Legler co-coördineert het 11,4 M Euro NWO NWA-ORC project ‘Virtual Human Platform for Safety Assessment’. De missie van het VHP4Safety-project is het verbeteren van de voorspelling van de mogelijke schadelijke effecten van chemicaliën en geneesmiddelen op basis van een holistische, interdisciplinaire definitie van de menselijke gezondheid. Het project zal de overgang versnellen van dierproeven naar innovatieve veiligheidsbeoordelingen die uitsluitend gebaseerd zijn op gegevens van mensen.  Dit onderzoek zal worden uitgebreid in een onlangs toegekend project van NWO, binnen het programma 'Proefdiervrije modellen: acceptatie en implementatie' van de Nederlandse Onderzoeksagenda (NWA). Dit nieuwe project, getiteld 'Animal-free assays for endocrine disruption - from science to regulatory acceptance' (AFARA), zal bepalen hoe het gebruik van niet-dierlijke modellen voor het testen van EDCs kan worden verbeterd, evenals de wettelijke acceptatie ervan. 

Carrière
Juliette Legler is hoogleraar Toxicologie en geeft leiding aan de ‘One Health Toxicology’ groep van het Institute for Risk Assessment Sciences (IRAS). Van 2020-2022 was ze hoofd van het departement Population Health Sciences van de faculteit Diergeneeskunde. Voordat ze in januari 2018 bij het IRAS kwam, was ze werkzaam aan de Brunel University London, waar ze leider was van het Environment and Health Theme binnen Brunel's Institute for Environment, Health and Societies. Van 2001 tot 2015 werkte zij aan het Instituut voor Milieuvraagstukken, Vrije Universiteit Amsterdam, waar zij in 2013 werd benoemd tot hoogleraar Toxicologie en Milieugezondheid. Prof. Legler is Europees geregistreerd toxicoloog en was van 2019-2022 voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Toxicologie. In 2018 ontving zij de Poulsson Prize in Toxicology van de Norwegian Society of Toxicology and Pharmacology. In 2024 ontving ze de EUROTOX Lecture Award vanwege haar wetenschappelijke bijdrage op het gebied van toxicologische wetenschappen.  In 2026 heeft ze een eredoctoraat gekregen en is benoemd tot ‘Doctor Honoris Causa in One Health Toxicology' aan de Universiteit Antwerpen.