25 april 2019

José van Dijck in Het Financieele Dagblad: 'Chinese staatskapitalisme als spiegelbeeld van het Amerikaanse marktkapitalisme'

© iStockphoto.com

Op 18 april 2019 verscheen een opiniestuk van prof. dr. José van Dijck (Media- en Cultuurwetenschappen) in Het Financieele Dagblad. Van Dijck betoogt hierin dat in de techwereld het Chinese staatskapitalisme spiegelbeeld is van de Amerikaanse markteconomie. 

Prof. dr. José van Dijck. Fotografie: Milette Raats
Prof. dr. José van Dijck

"Argwaan jegens het Chinese systeem van staatssurveillance voert de boventoon in de berichtgeving rond internettechnologie'", aldus Van Dijck. Als het gaat om hardware, infrastructuur, software, apps en digitale platforms wordt het Chinese systeem vaak tegenover het Amerikaanse systeem geplaatst. Van Dijck vraagt zich in Het Financieele Dagblad echter af hoe verschillend die Chinese en Amerikaanse platformecosystemen eigenlijk zijn in de dagelijkse praktijk van hun internetgebruikers. Daarbij wordt ook de vraag opgeworpen of de systemen niet steeds meer met elkaar verstrengeld raken.

dezelfde platformmechanismen

Chinese systemen controleren weliswaar de markt, maar bedrijven hebben daar ook baat bij: beursgenoteerde techbedrijven worden ingeschakeld als uitvoerders van staatspropaganda. "Als we naar het [Amerikaanse] Gafam-systeem kijken, zien we deze bedrijven opereren vanuit vrijwel dezelfde platformmechanismen die surveillance mogelijk maken", aldus van Dijck. Dit gebeurt vooral door gezondheids- en fitnessapps, dia data verzamelen over hun gebruikers. "Het gaat in beide systemen maar om één ding: de datastromen die aan de achterkant met elkaar verknoopt kunnen worden waardoor technologiebedrijven enorm veel informatie krijgen over het gedrag van gebruikers".

spiegelbeeld

Het gebrek aan regulering van de Amerikaanse overheden zorgt ervoor dat bedrijven de volledige vrijheid krijgen "om de markt op grond van toezicht in te richten - teneinde via datastromen hun controle over consumenten zo groot mogelijk te maken". De Chinese en Amerikaanse systemen vormen hierdoor elkaars spiegelbeeld: "Terwijl Amerikaanse bedrijven Chinese surveillancetechnieken zijn gaan gebruiken, is China het Amerikaanse marktkapitalisme gaan imiteren. De economische verstrengeling van staten en markten heeft geleid tot een techno­wereld waarin ideologische verschillen ondergeschikt zijn geworden aan marktbelangen", aldus Van Dijck.