4 november 2019

De angst regeert in het openbaar bestuur

Paul 't Hart

Het gaat volgens Paul ’t Hart niet goed met het openbaar bestuur in Nederland. De angst regeert, men is bang voor de buitenwereld, bang om fouten te maken. In een interview met de Volkskrant vertelt de bestuurskundige van de Universiteit Utrecht en adviseur van ministers, topambtenaren, burgemeesters en wethouders, dat de aandacht beter verlegd kan worden naar wat goed gaat, naar successen in het openbaar bestuur.

De gevolgen van de ‘bonnetjesaffaire’ met Opstelten en Teeven, maar bijvoorbeeld ook de rel rond het WODC (het wetenschappelijk bureau van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, waar resultaten werden bijgestuurd in een richting die politiek beter van pas kwam), zijn desastreus.

De ambtenarij besteedt als gevolg hiervan een groot deel van de energie en creativiteit aan het organiseren van de verdediging, en dus niet aan plannen om het land beter te maken. Om weg te komen van die angstcultuur, stelt Paul ’t Hart een paradigmawisseling naar ‘Positive thinking’ voor.

‘Ik maakte deel uit van de commissie die de politiewet evalueerde. Daar heb ik iets geleerd over de kracht van positief denken. Als politiemannen zo’n commissie zien binnenkomen, zijn ze bang dat we vinden dat het een bende is in hun organisatie. Ze zitten met de armen over elkaar, gespannen, defensief. Dan zeg ik: wat ik wil weten is waar je het meest trots op bent. Ik kan je niet vertellen wat zo’n interventie doet. Dat legitimeert de professional om te praten over waar hij mee bezig is.’*

Verschillende wegen naar succes

Onlangs verscheen onder zijn redactie Great Policy Successes, waarin vijftien wereldwijde succesverhalen - het Noorse oliefonds, het Duitse economische herstel onder Schröder, de stadsuitbreiding van Kopenhagen, de Nederlandse Deltawerken – worden geanalyseerd. Niet overhaasten, zo breed mogelijk en ook met minder voor de hand liggende partijen samenwerken, bleken bijvoorbeeld succesfactoren. Maar wat vooral duidelijk werd: er zijn nogal wat verschillende wegen die naar succesvol beleid leiden.

‘Het is urgent om meer mildheid en reflectie te krijgen in het debat over publieke gezagsdragers’, zegt ’t Hart in het interview met de Volkskrant. ‘Als onderzoekers willen we de agenda van ons vakgebied beïnvloeden. Vroeger kwam ik de shit onderzoeken. Nu zeg ik: je bent beter dan je zelf denkt. Ik hoop dat er een beweging ontstaat. Dat critici ons als naïef of overheidsvriendelijk bestempelen, neem ik voor lief.’

* Alle citaten zijn afkomstig uit: 'De angst moet uit de ambtenarentorens, waarschuwt bestuurskundige Paul ’t Hart,' in: De Volkskrant, 2 november 2019.