3 december 2019

Bijenkoninginnen aan de top

Bijenkoningin © iStockphoto.com
Bijenkoningin © iStockphoto.com

Er staan te weinig vrouwen aan het roer van bedrijven. Uit onderzoek blijkt dat dit probleem onder andere in stand wordt gehouden door queen bee-gedrag: een fenomeen waarbij vrouwen die succesvol geworden zijn in een mannenwereld hun vrouwelijke ondergeschikten op datzelfde gebied tegenwerken. Hoe lossen we dit probleem op? Prof. dr. Belle Derks (Sociale en organisatiepsychologie) werd door de Volkskrant geïnterviewd over haar onderzoek naar dit onderwerp.

Prof. dr. Belle Derks
Prof. dr. Belle Derks

Self group distancing

Hoewel Derks niet betwijfelt dat de queen bee bestaat, benadrukt ze dat het syndroom genuanceerder is dan het vaak in de media verschijnt. Zo staat ze niet volledig achter de term queen bee: "Het klinkt zo negatief. Een bijenkoningin zet zich af tegen de rest, voelt zich boven iedereen verheven. En het legt de schuld ook bij het individu: jij bent een queen bee en door jou komen anderen niet verder. Wat wij tegenwoordig vaak gebruiken, maar dat klinkt helemaal niet sexy, is de term self group distancing, je van de groep distantiëren." Dit gedrag doet zich voor in allerlei vormen, waarvan de meest schadelijke het legitimeren van genderongelijkheid is.

'Queen bee'-gedrag is een overlevingsstrategie.

Waardering op de werkvloer

Volgens Derks is queen bee-gedrag niet typisch vrouwelijk: zij schrijft het toe aan het moeten overleven in een werkomgeving waarin vrouwen geconfronteerd worden met negatieve stereotypes en daarnaast minder gewaardeerd worden dan de mannelijke meerderheid. Interessant genoeg lijkt dit gedrag ook voor te komen bij andere minderheden, zoals de Hindoestaans-Nederlandse werknemers die Derks onderzocht en homoseksuele mannen, waarbij een soortgelijk fenomeen straight-acting wordt genoemd.

Een remedie

Dat queen bee-gedrag niet inherent is aan vrouwen, biedt een uitweg. "Stereotypen zijn helaas redelijk stabiel, maar als geslacht niet meer zo saillant is omdat er een gelijke verdeling is, wordt de behoefte om je af te zetten tegen je sekse ook minder groot." Quota die meer vrouwen in topposities plaatsen zijn dus cruciaal, maar lossen niet alle problemen op. Pas wanneer ook factoren als de verdeling van zorg en arbeid onder de loep zijn genomen, kunnen mannen en vrouwen aan de top daadwerkelijk gelijk zijn.