Bedrijfshistoricus laat zijn licht schijnen over bedrijven in crisis

KLM vliegtuig © iStockphoto.com/Sjo
KLM vliegtuig © iStockphoto.com/Sjo

Dr. Bram Bouwens (Economische en sociale geschiedenis) doet als bedrijfshistoricus onderzoek naar bedrijven die in een crisis verkeren, zoals Tata Steel en de KLM. Afgelopen week was hij te gast bij het radioprogramma Focus van NPO Radio 1 om te praten over de geschiedenis van de KLM. Vorige maand ontving de luchtvaartmaatschappij nog miljarden aan staatssteun. Waarom is het voor de Nederlandse overheid zo moeilijk om de KLM gewoon failliet te laten gaan?

Dr. Bram Bouwens
Dr. Bram Bouwens

De KLM is de oudste, nog bestaande, luchtvaartmaatschappij ter wereld. Het bedrijf bestond afgelopen week precies 101 jaar. Maar bijna had ze haar verjaardag niet gehaald. Zonder regeringssteun had het bedrijf al meerdere keren failliet kunnen gaan. 

 

KLM vliegtuigen op Schiphol © iStockphoto.com/Jaap2
KLM vliegtuigen op Schiphol © iStockphoto.com/Jaap2

Financiële steun 

Al sinds de oprichting is de KLM afhankelijk van de financiële ondersteuning van de overheid. Tot de tweede Wereldoorlog heeft de KLM geen enkel jaar positieve bedrijfsresultaten geboekt en kwam de overheid jaarlijks met grote subsidies over de brug. Ook na de oorlog was de overheid van groot belang voor de continuering van de luchtvaart. Zowel vanuit het juridisch systeem waaraan de luchtvaart onderworpen is (system van landingsrechten) als financieel. Telkens onderstreepte de Nederlandse overheid het belang van de luchtvaart voor de economie en de politiek: de verbinding met de wereld (en voor de oorlog met name de koloniën). De overheid was tot in de Jaren 80 meerderheidsaandeelhouder. Daarna volgende een proces van privatisering. De relatie tussen de KLM en de overheid kreeg een extra boost toen de overheid in 2019 weer participeerde in de holding KLM-AF. Opnieuw onderstreepte de minister hoe belangrijk luchtvaart voor de Nederlandse samenleving is. 

Politiek wereldtoneel 

De recente hulp is dus een vervolg op een lang proces waaruit geconcludeerd kan worden dat Nederland de KLM niet kan laten vallen. "Nederland is trots op de KLM en hecht veel waarde aan het hebben van een eigen, nationale, luchtvaartmaatschappij", stelt Bouwens. Dit verklaart ook waarom de Nederlandse overheid de KLM financieel blijft steunen op momenten dat het bedrijf het economisch zwaar heeft. "De economische en politieke betekenis van het bedrijf is anno nu nog steeds erg groot", meent Bouwens. "Het bedrijf creëert directe en indirecte werkgelegenheid en speelt op het politieke wereldtoneel ook een belangrijke rol." 

Steunbetuigingen

Je zou bijna kunnen stellen dat de mensen die bij de KLM werken blauw bloed hebben

Daarnaast stelt Bouwens dat het personeel van de KLM erg betrokken is: "Je zou bijna kunnen stellen dat de mensen die bij de KLM werken blauw bloed hebben." Toen de CEO van de KLM, Pieter Elbers, vorig jaar onder vuur lag in de schermutselingen tussen Air France en de KLM ging het personeel van de luchtvaartmaatschappij massaal de straat op om steun te betuigen aan Elbers. 

 

Boek Welcome aboard! Een eeuw KLM

Welcome aboard!

Ter ere van het honderdjarige bestaan van de luchtvaartmaatschappij schreef Bouwens vorig jaar het boek Welcome aboard! | Een eeuw KLM. In het boek wordt duidelijk hoe de KLM kon uitgroeien van een achtkoppig bedrijf in 1919 tot een gigant die jaarlijks miljoenen passagiers vervoert.