Blog Creatieve workshop: Reframing Digitalisering en Duurzaamheid

Does it spark joy?

Een blog over de creatieve workshop ‘Reframing Digitalisering en Duurzaamheid’ Ontwerpsessie van de Universiteit Utrecht & SETUP 

Geschreven door Danielle Arets, Fontys Hogeschool,15 juni 2026

Het toenemende AI gebruik heeft zijn weerslag op het milieu; AI vraagt veel energie- en water voor het koelen van datacentra. Hoe kunnen we de milieuschade inperken en zorgen voor een duurzamer gebruik van AI? Die vaag stond centraal tijdens de ontwerpsessie pathways to sustainability georganiseerd door Universiteit Utrecht i.s.m. medialab SETUP.

De 12 aanwezigen, het merendeel onderzoekers van Universiteit Utrecht, worden welkom geheten in de SETUP ruimte in Utrecht, waar ze worden omringd door een exoskelet van een dodo, restanten van het Facebook museum en enkele gehackte furby’s. Directeur Jelle van der Ster ligt filosofie van SETUP toe; “we maken tastbare projecten die aanzetten tot een ongemakkelijke glimlach om op die manier een beter publiek debat te voeren over onze relatie met technologie”. Hij illustreert het met het Facebook museum dat afgelopen zomer als pop up museum verscheen in het Centraal Station in Utrecht; bezoekers konden er hulp krijgen om hun account op te zeggen, rouwkaarsen kopen om hun facebook contacten te herdenken of een gesprek voeren over de (onwenselijke) macht die het platform heeft verworven in het sociale DNA.

Het project kan duidelijk de goedkeuring van de aanwezigen wegdragen, al voelt een enkeling ook de druk toenemen; “en dit is wat wij dus moeten gaan doen?” vraagt iemand voorzichtig. Casper de Jong van SETUP stelt ze op het gemak en deelt 3 scenario’s uit die de aanwezigen in groepen bespreken: scenario 1 gaat over het lokaliseren van digitalisering; zodat het gebruik en de impact zichtbaar is in de directe omgeving. Scenario 2 stelt voor AI-gebruik te beprijzen waarin zowel gebruikerskosten als impact op het milieu zijn meegenomen. Scenario 3 zet in op langzame digitalisering om die manier ontwikkelingen beter te stroomlijnen met maatschappelijke tendensen.

In groepen van 4 personen gaan de aanwezigen aan de slag met het fysiek uitbeelden van hun scenario; waar zit de kern van het probleem? Wat wil de groep oplossen? En is oplossen wel het doel? Moeten er niet eerder scenario’s gemaakt worden die juist vragen oproepen?

Na een eerste verkenning, worden ze onder leiding van theatermaker Sietske van der Ster uitgedaagd tot het spelen van een scenario; wat als je je scenario moet vertolken in een uitzending van Nederland in Beweging? Een aflevering van Dragons Den of juist het Jeugdjournaal?

Het resulteert in drie TV-uitzendingen waarbij er overduidelijk verbogen acteertalent onder de deelnemers zit; zo blijkt professor Meijer in Dragons Den een rasechte ondernemer die maar wat graag investeert in het concept van de Slow Office, een bedrijfsconcept waarbij er slechts 1 email per dag verstuurd en gelezen mag worden. Hilarisch is de scene waarin een werknemer de keuze moet maken welke mail gelezen mag worden; ‘does it spark joy’ vraagt de naar Marie-Kondo gemodelleerde bedrijfscoach? In dat geval wordt de mail van de baas niet gelezen, besluit de werknemer.

In het Jeugdjournaal is de AI-wallet het hoofditem; na rijp beraad heeft de EU besloten dat voortaan iedere Europeaan 50.000 tokens per jaar ontvangt voor data-en AI gebruik. In de uitzending vertelt de expert van het bedrijf Goosla wat dit voor jonge gebruikers betekent; “3 kattenfilmpjes per dag of 1 opstel”, zo stelt hij. De kinderen in de uitzending kan het weinig interesseren; “ik vraag wel wat extra tokens aan mijn vader.”

In de plenaire reflectiesessie geven de deelnemers aan niet alleen onder de indruk te zijn van het acteer-en creëertalent van de aanwezigen, maar vooral van de effectiviteit van de methode; “ik merk dat het slow office me aan het denken zet over de beperkingen van ons kapitalistische systeem; onze huidige werkwijze is net zo idioot als het slow office dat we presenteren; deze vorm van reflectie vind ik heel effectief. “ Een ander geeft aan dat hoewel er geen concrete oplossingen zijn gepresenteerd het wel verfrissend is om middels de TV formats oplossingen te forceren; “we blijven in ons werk al genoeg hangen in doemscenario’s.”