Azolla – duurzaam en eiwitrijk gewas

In kweekvijvers in de kassen van de Botanische Tuinen kweken Utrechtse plantenfysiologen het plantje Azolla: de kroosvaren. Het plantje biedt veel potentie als veevoer, bioplastics en biodiesel. Wetenschappers van de Universiteit Utrecht onderzoeken hoe ze Azolla zo optimaal mogelijk kunnen laten groeien.

Azolla filicuides, drijvend op water
Azolla filicuides, drijvend op water. Foto's: Laura Dijkhuizen
Azolla in een speciale vijver, onderzoeksopstelling in de Botanische Tuinen Utrecht
Azolla in een speciale vijver in de Botanische Tuinen Utrecht

Bijzonder aan de Azolla is dat het plantje samenwerkt met een cyanobacterie, die hem helpt om – naast koolstof – stikstof uit de lucht te halen in plaats van uit de bodem. Dat maakt zijn groeiwijze heel efficiënt. “Onder goede omstandigheden verdubbelt het plantje in omvang in ongeveer een week zonder enige vorm van stikstofbemesting”, vertelt Laura Dijkhuizen.

Fosfor moet de plant nog wel uit de bodem halen. Fosfor is een grondstof die wereldwijd opraakt, maar door overbemesting volop aanwezig is in Nederlandse landbouwgrond. Nu moet die grond worden afgegraven, dat is enorm kostbaar. Door gebieden met veel fosfor onder water te zetten en met Azolla te laten begroeien, komt fosfor vrij uit de bodem en kunnen de planten het fosfor uit het water opnemen. 

“Het klinkt als een nachtmerriescenario voor veel ecologen: een vervuild gebied onder water zetten en het vervolgens laten volgroeien door Azolla, waardoor er geen zonlicht  en geen zuurstof meer in het water komt”, zegt Dijkhuizen. “Maar voor Azolla werkt het wél en zodoende kun je een heel eiwitrijk product oogsten, fosfor terugwinnen en de landbouwgrond weer bruikbaar maken.”

Binnenkort start een veldexperiment om dit idee in de praktijk verder te testen.

Azolla in de kassen

“In de Botanische Tuinen doen we allerlei testen om te onderzoeken hoe Azolla het beste groeit. We bestuderen wat Azolla met het water doet, welke varianten het goed doen, en hoe we snuitkevers en ander ongedierte tegenhouden die op de plantjes afkomen. Ook bekijken we of je Azolla het beste kan laten groeien door plantjes uit te zetten of via verspreiding van sporen – Azolla is een varen en heeft dus geen zaden zoals een zaadplant, maar sporen”, vertelt Dijkhuizen.  

Het kweken van Azolla als gewas kan een gunstige ecologische impact hebben: het plantje is eiwitrijk, groeit hard en concurreert niet met bestaande landbouwgebieden. Het is daarmee een potentieel alternatief voor bijvoorbeeld soja-eiwit, dat nu nog op grote schaal wordt geïmporteerd uit Zuid-Amerika De fundamentele kennis daarvoor is in de afgelopen jaren door de onderzoekers verzameld, nu is het wachten op de industrie om de techniek in de praktijk te brengen.  

Het Azolla-project is een samenwerking tussen geowetenschappen, plantenwetenschappen en diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht.

Betrokken onderzoekers: